De zeven geitjes (geen sprookje)

Katwijk op z’n smalst.

Bij Katwijk ligt het Panbos. Erg populair, maar de gemeente wil er vanaf. Het bos zou verkocht worden aan een drinkwatermaatschappij. De afgelopen jaren is er op het terrein al veel verdwenen. Houten loopbrug, eendenvijver, hertenkamp, boswachters, allemaal weg of bijna weg. Er waren alleen nog zeven oude geitjes over. Een kostenpost en lastig bij de overdracht. Een oude boswachter had zich nog bereid verklaard belangeloos tot het eind (van wie?) voor de geitjes te zorgen. Maar nee, ergens bij de gemeente werd besloten de oude, maar nog gezonde, geitjes stilletjes om te leggen. Dat mag natuurlijk niet, maar gebeurde toch en opgeruimd staat netjes was het idee. Helaas voor de gemeente werd er vanuit de burgerij ineens toch nog naar die geitjes geïnformeerd, en door de grote geheimzinnigheid, draaierij en zwijgen van ‘de overheid’ in deze werd het een Schandaal. Dierenorganisaties, Justitie en vooral heel veel mensen op social media hebben zich er maandenlang over uitgesproken. Het voorlopig laatste bericht is nu dat de gemeente een medewerker offert (inderdaad: een zondebok), en dat B & W een aangifte gaat doen.

Deze soap heeft me veel vermaak gegeven. De lokale Rel, het ongemak van de gemeente, de ontplofte volkswoede over zeven geitjes en ook de schijnheiligheid daarvan, de selectieve verontwaardiging. Want deze ‘dierenvrienden’ zijn (statistisch gezien) voor het overgrote deel vleeseters, en schuiven elke dag een minder aaibaar exemplaar in de oven of sudderpan. Ik weet een schapenhouder in de omgeving die in de tussentijd honderden lammetjes heeft verkocht voor de consumptie. Jonge dieren die, bij wijze van spreken, nog een heel leven voor zich zouden hebben gehad.

Vleesnat

Deze meimaand was erg droog, en nu er weer eens wat regen valt moeten we allemaal met regentonnen aan de slag omdat "elke druppel helpt", schrijft de NOS. Die nam ik al niet zo serieus meer, en ook ditmaal blijkt het artikel verre van volledig. Ik krijg bijvoorbeeld geen informatie over de enorme hoeveelheden water die het eten van vlees kost. Het rijtje dat je zou moeten kennen:

één kilo rundvlees: 15.000 liter water

één kilo varkensvlees: 6.000 liter water

In een bozig stuk van de vleeslobby lees ik dat dat helemaal niet waar is, althans in Nederland niet. Hier gaat het om resp. "slechts" 6.500 en 4.400 liter water voor één kilo vlees.

Miedium

 

Knullige houtjes van Albert Heijn. In de uitverkoop, waarschijnlijk voortijdig. Maar prima voor vega doeleinden deze 'vleesmarkers'.

Rebel Whopper

Bron afbeelding: reclame Burger King

Fastfoodgigant Burger King introduceerde in november een vegetarische hamburger, vega-variant van de bekende Whopper. Op zich niet enorm spectaculair nieuws (schijven komen en schijven gaan, nietwaar?), maar ik moest  wel een beetje smilen om de naam die er op geplakt werd: de Rebel Whopper. Wat een radicale ommezwaai ineens! Een ongelooflijk slim staaltje marketing is dat. De zielige vegetariër met zijn brandnetelburger beleeft hier een snelle imagowissel van geitenwollensok naar stoere James Dean. Van zeikerige spelbreker en party-pooper naar eigenzinnige rebel. Geniaal!

Hiermee neemt Burger King gelijk een flinke voorsprong op McDonalds dat tegenwoordig het spoor een beetje bijster lijkt te zijn. Zij hadden even een groenteburger, maar waren er al snel mee gestopt. Wat een flauwekul en moeite toch, die vegetariërs en veganisten. Maar ja, het zijn er nu wel veel ineens en de concurrent doet het ook. Deze maand kwam McDonalds met een nieuwe zogenaamde vegaburger. Zogenaamd, want de nieuwe McVeggie wordt gefrituurd in dezelfde olie als waar ook de kip in bereid wordt. Ze begrijpen het niet of willen het niet begrijpen. Dit is dus niet vegetarisch en McDonalds mikt hiermee kennelijk meer op het eveneens groeiende aantal flexitariërs (vagetariërs). Een gemiste kans, lijkt mij.

Nee, dan Unilever. Daar weten ze intussen heel goed waar het geld van de toekomst ligt. Unox begeeft zich succesvol op de vegamarkt en vorig jaar heeft Unilever voor een megabedrag De Vegetarische Slager overgenomen. En uitgerekend dat bedrijf gaat de vegetarische hamburgers voor de Rebel Whopper leveren aan Burger King. Een goeie zet en zo is het cirkeltje weer rond.

Okja

Gezien: de Zuid-Koreaanse film Okja (2017).

Okja wordt gepresenteerd als “modern sprookje”, maar dat dekt toch niet helemaal de lading.  Het is een bijzondere film die niet direct te labelen valt. Het begint als een soort idyllische kinderfilm, maar daar kom je snel van terug. Misschien lijkt het nog het meest op zo’n Japanse tekenfilm. Mija, een meisje van het Koreaanse platteland is de held van het verhaal. De zachtaardige Okja, een reusachtig varken, is haar vriend en “huisdier”.

Okja is het resultaat van genetische manipulatie en heeft speciale eigenschappen. Een enge multinational heeft haar ontwikkelt met het oog op de vleesindustrie en presenteert de zaak als “biologisch”. Er wordt nog een gezellige wedstrijd aan gekoppeld en een lief imago in stand gehouden, maar intussen is dit knuffeldier bestemd voor het slachthuis.

Deze twee gezichten van de vleesindustrie worden letterlijk verbeeld door twee zussen, beiden directeur van het bedrijf. Dit is een mooie dubbelrol van Tilda Swinton, de androgyn ogende actrice die we ook kennen van The Grand Budapest Hotel. Verder is er een rol voor Jake Donnie Darko Gyllenhaal, maar die herkende ik pas op de aftiteling aan het slot. Hij speelt een soort over the top Freek Vonk. Heel herkenbaar.

Intussen wordt er van alles op de hak genomen: dierenactivisme, commercie en de zogenaamde wetenschappelijke ethiek. Je zou het sf kunnen noemen, maar dan in een zeer nabije toekomst. Of eigenlijk nu al. Er is sprake van een groeiende wereldbevolking en welvaart in combinatie met een niet afnemende vleesconsumptie.

Ik vind de film een aanrader, ook voor de niet-vegetariërs. Je moet dan wel Netflix hebben, want Okja was na de première in Cannes (met nominatie voor een Gouden Palm) niet in de bioscoop te zien. Dit zorgde nog voor een behoorlijke rel.

Trotse worst

Gisteren had ik het over een Lychee- en hondenvleesfestival in China (hier).

Ik blijf nog even in de vleessector hangen. Deze reclameposter kwam ik tegen bij Albert Heijn. Ik was gefascineerd door de stompzinnigheid ervan: een olijke worst (een vermalen dier in zijn eigen darmen geperst) verklaart trots te zijn op het goede leven van de slachtdieren van AH, want "bijna al het verse varkensvlees van AH krijgt een ster van de Dierenbescherming".

Wat houdt dat precies in, zo'n ster van de Dierenbescherming? Op hun website kijk ik het even na: 20% meer ruimte voor het dier, korter vervoer, niet castreren en maar half ontstaarten. Moet je daar dan trots op zijn? Ik denk dat dit heel normale basiseisen zijn. Nog even en dan is het een pluspunt dat het dier gewoon mag ademhalen. Pas bij drie sterren mogen de dieren ook naar buiten. Maar daar zit Albert Heijn nog heel ver van af. Zij gaan prat op hun ene ster en doen net of hun varkens in een wellnesshotel vertoeven.

Dat hele sterrensysteem van de Dierenbescherming levert ook nog eens extra omzet op! Dat vermelden ze zelf triomfantelijk op hun website. In totaal (dus ook bij AH) steeg de omzet in vleeskeurmerken met maar liefst 240 miljoen euro. Hoeveel varkens zijn dat?

De sterrenvarkens hebben ook recht op "afleiding". Op het filmpje zie ik wat varkens aan een stuk ketting trekken. Volgens de boerin hebben ze plezier en zitten ze "lekker" in hun vel. Des te erger, denk ik dan, dat ze straks omgelegd worden. Want, om Loesje te parafraseren: hoe plezierig het varken ook geleefd had, dood wilde hij niet.

De knuffelfactor

Ik blijf nog even in Chinese sferen.

Vorige maand werd in de Chinese stad Yulin (provincie Guangxi) het jaarlijkse "Lychee- en Hondenvleesfestival" gehouden. In 10 dagen tijd worden er dan zo'n 10.000 honden culinair doorheen gejast. Over het aantal lychees heb ik geen cijfers paraat.

Honden dus. Chinezen eten ongeveer alles wat beweegt, of al een tijdje niet meer beweegt. Ik ken iemand die ooit op een markt in China een consumptiehond vrijkocht en meenam naar Nederland. Een mooi gebaar, dat evenwel ook verkeerd kan aflopen. Jelle Brandt Corstius vertelt in zijn Arctisch Dagboek een anekdote waarin iemand met dezelfde goede bedoeling een kitten aanwijst bij een snackkraam, waarop de niet-begrijpende verkoper het dier pardoes onthoofdt en in de frituur werpt. En de Nederlands/Chinese Sun Li beschrijft in haar boek hoe haar ouders, die een restaurant in Friesland runnen, onder het motto "gratis vlees" argeloze duiven te grazen nemen.

Het Chinese hondenfestival roept internationale weerzin op vanwege de honden aan vleeshaken, verkoop van hondenvlees en het onder erbarmelijke omstandigheden vervoeren. Ik vind deze algemene verontwaardiging getuigen van een enorme schijnheiligheid. Vervang hier het woordje "hond" bijvoorbeeld maar eens door "varken", en ja dan wordt het ineens wel heel normaal allemaal.

Ruik de vette walm die de hele zomer boven Nederland hangt. Hoeveel varkens worden er op een warme zomerdag op de roosters gelegd? Vlees eten als entertainment.

Morgen meer (met een trotse worst van Albert Heijn).

Jan Wolkers en de dierenliefde

Mijn eerste comeback blogpost is wel een beetje knorrig. Hoe dat zo?

Afgelopen dinsdag viel mijn oog op een dagboekfragment van Jan Wolkers op het (uitstekende) blog So To Bed. Het was van donderdag 26 oktober 1972. Jan is dan jarig (47) en maakt een uitstapje met zijn vrouw Karina (26) naar Zeeland. De rit naar Vlissingen verloopt voorspoedig, al maakt Jan zich onderweg nog wel even flink boos om een doodgereden haas langs de weg. Wat een bloedbad en wat een klootzakken die niet uitkijken, vindt hij. Daarna wordt het prettige landschap beschreven, gevolgd door een gruizige jeugdherinnering. Tenslotte wordt er nog aangeschoven in Brittania. Jan laat hem eens goed hangen en bestelt kreeft, paté de Strasbourg, gerookte paling en roze Ruinart champagne. Je bent kunstenaar en je bent jarig, nietwaar?

De zelfbenoemde dierenvriend Jan Wolkers die zich eerst druk maakt om het lot van een doodgereden haas, spoelt diezelfde dag nog het lijden van achtereenvolgens kreeft, gans en paling vrolijk weg met roze champagne. Dat verbaast me zeer. Zoals wellicht bekend wordt een kreeft levend gekookt, een gans onder dwang gevoerd tot z'n lever letterlijk verziekt is en paling levend gevild (ontslijmd in zout). Waarschijnlijk is van al deze dieren de haas nog het "best" af geweest.

Natuurlijk mag Jan Wolkers van mij eten wat hij wil, dat moet hij zelf weten. Maar ik erger mij aan de selectieve verontwaardiging en dierenliefde, de vanzelfsprekendheid daarvan en daarmee de onbenulligheid. Vissen en schaaldieren tellen voor veel mensen niet mee en de verhouding van Wolkers tot pluimvee was altijd al merkwaardig. Zo herinner ik mij een vroeg verhaal van zijn hand, waarin de hoofdpersoon zich vergrijpt aan een kip.

Het dagboekfragment vind je hier.

Lenny jr.

Tot mijn grote verrassing en genoegen kwamen onze twee adoptieduiven Lenny & Lenneke vanmorgen ineens aanvliegen met een derde exemplaar! Een miniatuurexemplaar.

Onze toch wel grauwe donderdag werd in één klap omgetoverd tot een langdurig "Marjolein Bastin-moment". Geweldig om te zien, deze familie-idylle.

   

Op de schutting werd veelvuldig gepoetst, gevoerd en gekoerd. Zo nu en dan bleven beide ouders wat langer weg en dan voelde ik mij toch wel verantwoordelijk, babysitter tegen wil en dank.

Malligheid? Misschien wel.

Vader duif kennen wij al langer. Als hij honger heeft, kijkt hij vanaf het raamkozijn naar binnen. Omdat het nogal een womanizer is, met een diep geluid, hebben we hem naar Leonard Cohen vernoemd. Dit werd al snel "Lenny" (Koer).

Ik hoop van harte dat Lenny jr. het ook gaat redden. In de AH feestfolder van deze week zag ik "wilde duivenfilet" in de aanbieding. Op de foto een raar paarsbeurs stukje vlees.
Waarom zou je? Zo'n mooi vogeltje, in twee happen is het voorbij. Dát vind ik dan weer malligheid.

Update Maart 2016: nóg een nestje van L & L! Zie hier

Dierenplaatje 161

De dierenvrienden van Albert Heijn hebben een nieuwe spaaractie voor kinderen gelanceerd. Onder de titel Op avontuur met Freek Vonk kun je 160 dierenplaatjes verzamelen en in een speciaal album plakken.

Bij de uitgang van de supermarkt word je lastig gevallen door kinderen achter een dranghek, die bereid zijn elkaar af te maken voor zo'n dierenplaatje van Freek Vonk. Ik heb de eerste bloedneus alweer gesignaleerd.

Op het omslag van het album staat Freek met een net iets te witte glimlach in een arcadische setting, omringd door allerlei dieren die elkaar met rust laten. In de plaatjesreeks mis ik nog een belangrijk exemplaar: de plofkip van AH. Niet bepaald zeldzaam, helaas. Daarom heb ik plaatje nummer 161 maar zelf toegevoegd.

Zie ook hier.

Zwanenhals gevuld met druiven

Zwanenhals gevuld met druiven
Paardenhoef om af te kluiven

Sjef van Oekel zong het ooit in het Wim T. Schipperslied Zuurkool met vette jus, maar binnenkort kun je ook werkelijk aanschuiven bij een diner met een ongebruikelijk menu van onder andere renpaard, geitenbok en zwaan. Vlees eten als entertainment.

Initiatiefnemer is een zogenaamd kunstenaarscollectief dat zich de Keuken van het Ongewenste Dier noemt. Onder het genot van croquet van Schipholgans worden in een hip restaurantje in Amsterdam Goede Werken verricht door aandacht te vragen voor het probleem van lastige en overtollige dieren. Deze nieuwe vorm van schijnheiligheid heet het Plaagdierendiner. Deskundige sprekers zullen zijn topkoks, worstmakers en natuurlijk jagers.

De zwanen blijken in paren te worden afgeschoten. Een zwanenstelletje blijft altijd bij elkaar, ze kunnen wel meer dan twintig jaar worden. Een zo'n stel doorkruist de wateren rond Naturalis, de afgelopen maanden nog in gezinsverband met vijf jongen, meestal keurig op een rij.

Deze kuikens hadden een voorspoedige jeugd en door hun omvang weinig te duchten van snackende vijanden als ratten, meeuwen en grote vissen. Er kwam eens een zwarte zwaan langs, die een paar dagen bleef rondhangen en lelijk deed tegen de jongen, maar de ouders hebben hem of haar verjaagd. Een indrukwekkend gezicht, zo'n boze zwaan.

Vaak lagen ze met z'n allen uitgestrekt in het gras onder de lange loopbrug, in de zon en eindeloos plukkend in de veren. Om onnavolgbare redenen werd er soms ineens gekozen voor het water rond het Pesthuis, aan de overkant. Zij moesten dan de drukke Darwinweg oversteken en namen daar uitgebreid de tijd voor. Toch altijd benauwde momenten voor mij. Op de middenberm stopten de zwanenouders en leken dan even naar rechts te kijken, alvorens verder te waggelen. Of was dat verbeelding?

De kuikens werden groter, steeds minder grijs en steeds meer wit, en op een dag waren ze verdwenen, zoals dat gaat. In een paar maanden tijd heb ik ze zien opgroeien, hun gratie en harmonie bewonderd. Ik moet er niet aan denken dat ze nu in handen vallen van zo'n oen met een geweer of een stel nepkunstenaars.

Do fish feel pain?

Yes, they do!

Het is toch raar, dat mensen deze vraag telkens (blijven) stellen, of erger nog: negeren? Dat men er kennelijk vanuit gaat dat een levend wezen zou kunnen functioneren zonder angst en pijn? Laat ik het onwetendheid noemen. Als vegetariër eet ik geen vlees. "Ook geen vis?" wordt er dan vaak verbaasd gevraagd. Vissen zijn ook dieren, roep ik dan maar weer. Voor veel mensen zijn vissen kennelijk een geheel aparte categorie.

Misschien komt het omdat ze zo anders zijn dan wij, het zijn glibberige beesten die in een andere omgeving leven en die allemaal op elkaar lijken. En anders dan vogels en zoogdieren zijn ze niet aaibaar. Dat beïnvloedt ons denken, ze roepen weinig sympathie op. En dat is eigenlijk heel treurig want mede daardoor zijn vissen het ondergeschoven kindje op het gebied van dierenwelzijn. Mensen denken dat ze zich met vissen van alles kunnen veroorloven. Bij angst of stress hebben ze geen herkenbare mimiek, ze maken geen geluid, ze schreeuwen niet, ze gillen niet bij pijn.

Dat vissen wel degelijk pijn lijden wordt duidelijk uit het zeer lezenswaardige boek van Prof. Victoria Braithwaite Do fish feel pain? (Oxford University Press, 2010). Reeds in 2003 werd door Braithwaite en haar team het bewijs geleverd dat vissen pijn kunnen lijden, dat ze gevoelens en bewustzijn kennen, dat ze slimmer zijn dan wij vaak denken. Het zijn sociale en intelligente wezens met een langetermijngeheugen, in tegenstelling tot de populaire opvatting dat vissen een geheugen hebben van slechts een paar seconden.

Op de vismarkt van Venetië.

Zoals je kunt verwachten volgde er een stortvloed aan kritiek en hoon. Er spelen dan ook allerlei commerciële en recreatieve belangen rond het exploiteren van vis. Daar zit een enorme lobby achter. En dan is er ook nog de niet te onderschatten invloed van de christelijke ethiek. Hierin is de visie met betrekking tot milieu, duurzaamheid en dierenwelzijn sterk gekleurd door het begrip rentmeesterschap. Uitgangspunt is dat de mens de hele schepping, planten en dieren, in beheer heeft gekregen. Voor veel mensen is deze bijbelse opdracht een vrijbrief om de aarde volledig uit te wonen, met de natuur en dieren te doen waar zij zin in hebben.

Dit komt ook vaak tot uitdrukking in de visserij. De huidige vangst- en dodingmethoden komen neer op ware marteling. Gevangen vissen sterven door verstikking, een doodsstrijd die tientallen minuten tot uren kan duren. Vis wordt levend van zijn ingewanden ontdaan. Paling wordt in een zoutbad gegooid. Een extreem pijnlijke methode, want door de gevoelige huid van de paling is dit te vergelijken met het ontstaan van brandwonden bij de mens. Het kan wel een half uur duren voordat de paling gestorven is.

Kan dit zomaar? Helaas wel. In wetten en regelgeving zijn dodingmethoden voor vissen niet opgenomen. In de wet staat dat een dier binnen 1 seconde dood of buiten bewustzijn moet zijn, maar als het om vissen gaat lijkt niemand zich om deze regels te bekommeren.

Nu wij zoveel meer weten over bewustzijn en gevoel bij vissen en hun ervaring van pijn en stress, hebben we een grotere verantwoordelijkheid voor een fatsoenlijke behandeling van deze dieren. Ook zij verdienen bescherming. Wetenschap, ethiek en filosofie kunnen helpen een middenweg te vinden tussen het welzijn van vissen en de voordelen die de mensheid geniet van (deze) dieren. Braithwaite laat in haar boek zien dat wetenschap een belangrijke bijdrage kan leveren aan deze discussie.

De vismarkt van Venetië.

Vegetariërs

Dichter, zanger en cartoonist J.H. Speenhoff (1869-1945) had het niet zo op vegetariërs, zoveel is duidelijk als je zijn grappige tekst "de vegetariërs!" leest. In dit gedicht/spotlied waarmee deze kleinkunstpionier in 1902 doorbrak, worden vegetariërs weggezet als drammerige wereldverbeteraars die tamelijk eenzijdig en fantasieloos eten. Is dat plaatje tegenwoordig anders? Ja en nee.

Ik heb nog steeds de indruk dat veel mensen het maar lastig of tegendraads vinden als je geen vlees eet. Of dat je moet uitleggen aan hardcore-vleeseters waarom dan toch, terwijl dat mijns inziens andersom zou moeten zijn. Aan de andere kant lijkt het nu iets meer ingeburgerd en zijn er veel mensen (de zogenaamde "vagetariërs") die een of meerdere dagen per week vleesloos eten. Zij nemen dan vaak ter vervanging zo'n rare stugge schijf bij de maaltijd, en dat is het dan. Deze mensen doen zichzelf toch echt te kort. Dat kan veel smakelijker. Variërend van een oer-Hollandse stamppot tot de heerlijke recepten uit de Italiaanse en de Indiase keuken.

 

De vegetariërs!

Vegetariërs zijn mensen,
die de mensen anders wensen,
daarom eten zij slechts planten,
net als grote olifanten;
Zij zijn bang van dooie koeien,
want die kunnen niet meer loeien.
Beesten doden om te eten,
noemen ze van God vergeten.
't Is zo deftig en zo fijn
vegetariër te zijn!

In hun reine restauratie,
is voor arm en rijk een plaasie,
overal, tot in de keuken,
hangen christelijke spreuken,
die de ziel zo zeer versterken,
en zo spijsverterend werken,
die voor overdaad behoeden,
ons met idealen voeden.
't Is zo deftig en zo fijn,
vegetariër te zijn.

Zondags bonen, maandags bonen,
dinsdags bonen, woensdags bonen,
donderdags gepofte bonen,
vrijdags bonen, altijd bonen,
zaterdags gestoofde bonen,
God bewaar ons voor die bonen,
bonen eten is 't beste,
tot we bonen zijn ten leste.
't Is zo deftig en zo fijn,
vegetariër te zijn.

Voor een heel klein beetje duiten,
ga je je aan pap te buiten,
voor een paar onnooz'le centen
eet je appelen met krenten,
soep van blaren, pas gevallen,
met mahoniehouten ballen,
meisjes met verboden konen,
brengen je je portie bonen,
vriend'lijk kijken is er nodig,
fooien geven overbodig.
't Is zo deftig en zo fijn,
vegetariër te zijn.

Sociaalders, anarchisten,
lieve, zoete idealisten,
niemand zit zich aan te stellen,
ieder heeft wat te vertellen,
brave armen, milde rijken,
allen zijn ze huns gelijken,
zwaargespierde, vrije vrouwen,
die niet van het mansvolk hou'en,
kooplui, kunstenaars, poëten,
heel de groep zit daar te eten.
't Is zo deftig en zo fijn,
vegetariër te zijn.

Vegetariërs zijn lieden,
die een ander wat verbieden,
vegetariërs zijn poppen,
die zich vol principes proppen.
Zij zijn bang voor bitterneuzen,
soberheid is hunne leuze.
't Zal nog zover met ze komen,
dat ze nest'len in de bomen,
dat ze dooie blaren eten,
voor de rust van hun geweten.
't Is zo deftig en zo fijn,
vegetariër te zijn.

J.H. Speenhoff, 1902