Meer maar minder

Zaterdag bezochten we een behoorlijk groot tuincentrum om er een kerstboom te scoren. Er was een lange looproute (koopfuik) uitgestippeld, zodat je vooral niets zou overslaan van de uitgestalde kerstmeuk. Maar, eerlijk is eerlijk, ik heb me kostelijk geamuseerd. Het ging wel ver, vond ik, voor een tuincentrum. Er was ook keramiek, bankstellen en meer dan manshoge dikke kerstlieden die met een hol geluid een stompzinnig lied ten gehore brachten. Wie zet dat in zijn huiskamer? Ook veel sneeuwgerelateerde artikelen en plaatjes. Nostalgie natuurlijk, want dat gaan we nooit meer meemaken.

Maar het meest opvallende realiseerde ik mij pas achteraf toen ik allang weer thuis was. De totale afwezigheid van ‘traditionele’ kerstfiguren! Er was geen kerststal te bekennen, niemand van de heilige familie, zelfs geen engel! Niets van dat alles te ontdekken tussen al die duizenden zogenaamde ‘kerstartikelen’.

Navelstaren

Het was een behoorlijk verwarrende maand. Veranderingen waar ik niet op zit te wachten, en meer nog in het vooruitzicht. Daarnaast drie keer verrast door (uit het oog verloren) ex-collega’s van heel lang geleden, die ik dacht te kennen.

knipsel uit de Telegraaf

Dit flink gelooide echtpaar stond in de Telegraaf en toonde in de rubriek ‘strandlijven’ hun strakke 60-plus buik. Ik viel van mijn stoel van verbazing, dat waren A. en L.! Een stel dat ik al meer dan veertig jaar ken, maar nooit in staat had geacht tot zoiets frivools. L., in bikini in de Telegraaf! Nu heb ik alles gezien.

Ik sprak een andere collega uit die tijd. Toen een braaf burgerlijke family man, maar blijkt nu twee huwelijken en een hele reeks vriendinnen verder.

En dit weekend nog was ik in een gebouw waar ik jarenlang gewerkt heb. Het bedrijf bestaat al 16 jaar niet meer, en het pand wordt nu gebruikt door een vurig bevlogen kerkgenootschap met worship en gebedsgenezers. Een wereld waar ik normaal gesproken niet mee in aanraking kom, maar nu was er open dag en ik wilde erg graag het huidige interieur eens zien. Een uiterst vreemde ervaring was dat. Dezelfde plek, maar ook weer niet. Innerlijke chaos, ik zag verleden en heden door elkaar heen vloeien.

Temeer nog, omdat ik vriendelijk werd rondgeleid door (alweer) een ex-collega van ‘toen’, ooit een nuchtere no-nonsense flierefluiter, nu vol heilig vuur leidinggevend in deze bezielde omgeving. Allebei hebben we hier vele voetstappen liggen, maar deze setting had ik (of hij) nooit kunnen verzinnen, toen.

Een interessante start van de herfst.

Khan aan Zee

Nog meer mist en duinen. Silhouet van de soefitempel. 

Een unieke plek.

Vanuit India reisde de soefi-mysticus Hazrat Inayat Khan naar Amerika en Europa, en kwam in 1922 in (of all places) Katwijk aan Zee terecht. Hij logeerde bij een rijke baron in een villa op de boulevard, en maakte er kennis met verschillende mensen. 

Inayat Khan was een grote vernieuwer van het soefisme, door hem getransformeerd tot een universele boodschap. Als een van de eersten bracht hij dit gedachtegoed naar het westen. Hij was de oprichter van de International Sufi Movement. 

In de zuidduinen, op de plek waar later de soefitempel zou verrijzen, had Khan een goddelijke openbaring. Hij zegent deze plek, die hij Murad Hassil (Wens vervuld) noemt, en iedere leerling met een open hart die hier een wens uitspreekt, zou deze zegen kunnen ervaren. 

Kortom een heilige plek voor zijn volgelingen. Er is decennialang onderhandeld om de grond en een bouwvergunning te verwerven, maar uiteindelijk was het toch zo ver: in 1970 werd de soefitempel (Universal Murad Hassil) geopend.

Inayat Khan heeft ook paardgereden op het Katwijkse strand. Dat moet een bijzonder gezicht zijn geweest.

Zondagsrust

Zondag vind ik de beste dag van de week. In mijn woonplaats is sprake van zondagsrust, in Nederland een kwijnend fenomeen. Alle winkels zijn (verplicht) gesloten en er zijn geen lawaaiige activiteiten. Eigenlijk zijn er helemaal geen activiteiten. Op gezette tijden beieren er wat kerkklokken en dan passeren er ineens veel mensen tegelijk, vaak in het zwart gekleed en een hoedje in een plastic tasje meetorsend. Allemaal op weg naar hun eigen kerk of kerkje, er is een heel gevarieerd aanbod. In de omliggende gemeenten gaat intussen alles gewoon door. De situatie is hier best uniek, je zit midden in de Randstad en tegelijkertijd in de bible belt. Een enclave, een soort godsdienstig Baarle Nassau. Veel mensen leven hier op een manier die de rest van Nederland alleen kent uit de boeken van bijvoorbeeld Maarten ’t Hart of tegenwoordig Franca Treur.

Ik ben een groot voorstander van zondagsrust en zondagssluiting, zij het niet om religieuze redenen maar door mijn afkeer van de 24 uurs economie. Het lijkt mij een goede zaak voor de mensheid in het algemeen dat alles gewoon een dag stilligt, eens per week. Ik surf dus prettig mee op de gereformeerde dwang van het gemeentebestuur.

Helaas zit er ook een keerzijde, een prijskaartje aan hun vrome idealen. Een prijskaartje voor alle inwoners. Op zondag is het hier namelijk vrij parkeren, want er mag niet gewerkt worden, dus ook niet door parkeerwachters. Financiële transacties op deze dag zijn sowieso dubieus (in het verleden kon er bij de locale Rabobank op zondag niet gepind worden). De gemeente laat hierdoor kapitalen aan inkomsten liggen, op een gemiddelde zomerse zondag bijvoorbeeld zit het strand overvol. Van heinde en verre stromen de auto’s toe, ze staan overal geparkeerd, er wordt niet gehandhaafd. Aangezien de gemeente-uitgaven intussen gewoon doorgaan (toeristen laten bijvoorbeeld bergen troep achter) moet dat geld ergens anders vandaan komen. Daar werd ik deze week weer onprettig aan herinnerd bij de presentatie van de locale belastingen 2019. Die rijzen inmiddels de pan uit.

Principes kosten geld, vooral die van anderen.

Livestream Dalai Lama

bron foto's: still

Vanmorgen kon je kijken naar een livestream van de Dalai Lama in Ahoy Rotterdam. Hij gaf een boeddhistische les getiteld “Acht verzen voor het trainen van de geest in compassie”. De les was ook geschikt voor mensen met een niet boeddhistische achtergrond.

De Dalai Lama deed z’n verhaal in het Tibetaans en een waarschijnlijk hoogbegaafde boeddhistische mevrouw met een heel prettige stem verzorgde de soepele Nederlandse voice-over. Rechts van de Dalai Lama zat een meneer in het Engels mee te schrijven.

Wat fijn dat zoiets kan, zomaar op een maandagmorgen. Interessant om naar te luisteren, leuk om naar te kijken. In het algemene praatje na de les gaf de Dalai Lama aan dat het naar zijn mening in het 21^e eeuwse boeddhisme niet (alleen) op geloven aankomt, maar vooral op wetenschap. Dat zul je niet elke religieuze leider horen zeggen.

De Dalai Lama werd flink in de watten gelegd. De mensen die dit persoonsverheerlijking vinden raad ik aan: kijk morgen even naar Prinsjesdag. Daarnaast was de tekst van de Dalai Lama wel goed onderbouwd, in tegenstelling tot de gemiddelde troonrede.

En wat een mooi woord eigenlijk: livestream. In feite is er niets nieuws onder de zon natuurlijk. In mijn jeugd had je de kerktelefoon waarmee mensen die ziek, zielig en nooddruftig waren (of vooral oud) thuis toch live een kerkdienst konden volgen. Het werd zo genoemd omdat de verbinding via het PTT telefoonnetwerk plaatsvond. Ook onze stokdove buurvrouw maakte hier gretig gebruik van, en ’s zomers als de ramen wijd open stonden konden wij allen meegenieten van de wekelijkse donderpreek. De buren aan de andere kant waren van een nog zwaarder kerkgenootschap. Ik herinner mij dat deze buurman op zondag de haan bij de kippen weghaalde. (Echt waar.)

Om te lachen of om te huilen?

nu

Ik moet bekennen dat ik een erg vrolijke ochtend heb gehad naar aanleiding van deze foto in de Volkskrant, maar eigenlijk was het treurig nieuws natuurlijk. Of toch niet?

toen

In een klein dorpje in Spanje (28 inwoners) heeft een mevrouw enkele 15^e eeuwse houten beelden ‘gerestaureerd’. Zij kreeg daarvoor carte blanche van de plaatselijke geestelijke.

Volgens het artikel (HIER €) vonden de dorpsgenoten het ‘prachtig’. Als de opknapbeurt nu ook nog devotie-bevorderend werkt, is er naar mijn mening ruimschoots aan de doelstellingen van de opdrachtgever voldaan.

Maria lijkt nu op E., een collega van lang geleden.

Dalai Lama 2018

Bron: Volkskrant/YouTube

Duidelijker dan dit kun je het niet krijgen.

Dalai Lama 1999

Nu het Sinterklaasfeest voorgoed verziekt is, kijken veel Nederlanders reikhalzend uit naar de komst van een andere goedheiligman: de Dalai Lama. Dat zal deze week gaan plaatsvinden en er is nu al veel media-aandacht voor, kranteninterviews en een halfbakken serie van Adriaan van Dis. 

In oktober 1999 was de Dalai Lama ook al eens in Nederland, hij gaf een lezing in Den Haag en ik was daarbij. Dat kostte vijfentwintig gulden, de gemiddelde prijs toen van bijvoorbeeld een (pop)concert. En dat viel nog mee vergeleken met bijvoorbeeld een dag- of weekendkaart, resp. fl.140,00 en fl.220,00. Op de speciale website zie ik dat de prijzen van het event in Ahoy deze week er ook niet om liegen.

In 1999 verliep de organisatie van het geheel niet bepaald vlekkeloos. De verantwoordelijke stichting had zich behoorlijk vergist in het aantal bezoekers, dat waren er veel meer dan verwacht. Daarnaast waren er “externe omstandigheden” die zorgden voor stagnatie, lange wachtrijen en uiteindelijk Boze Boeddhisten.

In de Statenhal (van het Congresgebouw) was een mooi podium gebouwd voor de Dalai Lama en zijn entourage, veel rood en geel natuurlijk, en er stond een prachtige stoel voor hem klaar (inderdaad net als bij Sinterklaas). Vanwege de grote drukte had de organisatie nog een extra zaal moeten inrichten waar de belangstellenden de lezing via een scherm konden volgen. Dat is natuurlijk niet the real thing en daarom zou de Dalai Lama na afloop misschien ook deze zaal een bezoek brengen (hier moest ik alweer aan Sinterklaas denken).

Gelukkig zat ik warm en droog in de echte zaal. De Dalai Lama leek mij toen een oud mannetje, terwijl hij toch pas 64 was bedenk ik mij nu. Thom Hoffman praatte de boel aan elkaar en Erica Terpstra deed ook wat. De lezing vergde, gezien het Engels van de Dalai Lama, nogal wat inspanning van mij als luisteraar, maar het was gelukkig het bekende verhaal over compassie, vriendelijkheid en geluk.

Van Schaik/Michel: Het oerboek van de mens

Vorig jaar verscheen Het Oerboek van de mens; De evolutie en de Bijbel, geschreven door de Nederlandse bioloog Carel van Schaik (1953) en de Duitse historicus Kai Michel (1967). In dit boek wordt de bijbel geïnterpreteerd vanuit antropologisch perspectief, wat zeggen deze oeroude verhalen (die voortdurend bewerkt en aangepast zijn) over het gedrag en de aard van mensen? Het biedt een nieuwe visie op de culturele en religieuze ontwikkeling van de mens sinds het begin van de beschaving en dus ook op de huidige maatschappij. Met de 'evolutie' uit de subtitel wordt dus niet de biologische evolutie bedoeld. De schrijvers moedigen ons aan de bijbel eens anders te lezen.

Nu hoop ik niet dat kerkelijk meelevende lezers dit boek op voorhand terzijde zullen leggen, want heus, het is niet alleen interessant voor heidenen. Natuurlijk is er de wat gespannen verhouding tussen religie en wetenschap, maar wel met respect voor de wederzijdse gevoeligheden. Cynisme of sarcasme, zoals zo vaak bij Richard Dawkins het geval is, ontbreekt hier volledig. Ik heb het met veel plezier gelezen en dit boek was in veel opzichten een eyeopener voor me. Via voorouderverering en geesten die goden worden, naar het monotheïsme (de grote vernieuwing binnen de oude religies van het Midden-Oosten) en daarna weer uitbreiding met heiligen, engelen en demonen.

In Het oerboek van de mens wordt een verband gelegd tussen godsdienst en rampspoed. De verhalen in de bijbel geven een diep inzicht hoe de mens probeert om te gaan met de beproevingen van het leven. Religiositeit hoort bij de mens, er is een aangeboren neiging om achter alles het werk van bovennatuurlijke krachten te vermoeden. Rampen die ons overkomen zijn waarschijnlijk een straf van de goden, goden die te vriend gehouden moeten worden met steeds ingewikkelder rituelen.

De grootste fout van de mensheid (volgens het boek) is de uitvinding van de landbouw. Als jager-verzamelaar had de mens een tamelijk overzichtelijk leven, maar door de uitvinding van de landbouw en het vestigen op een vaste plaats kwamen de grote catastrofes, waardoor het leven van de mens veel onzekerder werd. Besmettelijke ziektes, misoogsten, overbevolking, bezit, onderling wantrouwen, oorlog, sociale ongelijkheden en niet te vergeten de ondergeschikte positie van de vrouw.

In het boek wordt de chronologische volgorde van de bijbel aangehouden. Het oerboek van de mens concentreert zich vooral op het oude testament, de eerste vijf bijbelboeken staan dan ook bol van de rampspoed. Er wordt wel enige elementaire bijbelkennis van de lezer verwacht, en de mijne werd hier mooi opgefrist. Wat kreeg ik als jong scholiertje allemaal te verwerken! Een gemiddelde aflevering van Game of Thrones is er niets bij: massamoord, spietsen, intriges, wraak en overspel. Alleen het verhaal van Jozua en de "heuvel van voorhuiden" kende ik niet, voor de rest kwam alles mij bekend voor.

Een aanrader voor gelovigen, ongelovigen en ex-gelovigen.  ★★★★★

Uitgeverij Balans, 2016, 448 blz.

Kijktip voor vanmiddag

Kijktip voor vanmiddag: Heart of a Dog, half vier op NPO2.

De sfeervolle trailer staat  hier.

Heart of a Dog is een documentairefilm van musicus/beeldend kunstenaar/performer Laurie Anderson, opgedragen aan haar overleden echtgenoot Lou Reed.

In een stream of consciousness-vertelling schetst Anderson de impact van het overlijden van haar hondje Lolabelle en analyseert liefde en gemis. Heart of a Dog focust op de bardo, de periode na het overlijden waarin volgens de boeddhistische leer de identiteit van een mens of dier verloren gaat en het bewustzijn zich opmaakt voor de overgang naar een andere levensvorm.

Discount Buddha

Als ik het niet dacht. De knuffelboeddha's die ik eerder (voor veel geld) zag staan in de museumshop van Volkenkunde in Leiden, hier nu sterk afgeprijsd voor €4,99 in de graaibakken van een lokale supermarkt.Tussen de cheapo zonnebrillen en flesafsluiters.

Twee keer geërgerd aan het zelfde product.

Twee keer Maria met Kind

In het Convent of St Agnes of Bohemia, een museum in Praag dat zich heeft toegelegd op middeleeuwse kunst in Bohemen en Centraal Europa, werd ik aangenaam getroffen door dit prachtige beeld. Een wonder van gulle vrolijkheid met een blos op de wangen, in deze omgeving viel dat nog eens extra op. Wat een verademing tussen alle uitgebeelde lijden, boetedoening en martelaarschap.

Maar ook hedendaagse religieuze kunst kan macaber zijn. In De Hallen in Haarlem zag ik deze Maria met Jezus van Caspar Berger (1965). Een gapend gat op de plaats van Maria's gezicht, een leegte, een fysieke afwezigheid. Ook het lichaam van het kind doet levenloos aan. Wat een naargeestigheid en vooral, wat een contrast met de Maria met Jezus in Praag.

Twee keer een andere benadering van hetzelfde onderwerp. Welke spreekt jou het meest aan?

Boeddha in Leiden

Vorige week zag ik in Leiden de tentoonstelling De Boeddha. Wij waren naar het Museum Volkenkunde gelokt door de prachtige posters die overal in de stad en ver daar buiten waren opgehangen.

In het museum zijn veel beelden en beeldjes te bewonderen, waarnaast het levensverhaal van Boeddha en de geschiedenis van het boeddhisme wordt verteld. Het is heel smaakvol en overzichtelijk gedaan, met veel aandacht voor de verschillen per land en periode.

Als je van plan bent om deze expositie te bezoeken is het misschien een aanrader om de schoolvakanties en studiedagen te mijden, want ook in Volkenkunde moeten de kinderen geëntertaind worden. Gelukkig was ik door de mooie collectie en de Aziatische sferen in een milde en welwillende stemming geraakt. Dus dat viel weer mee.

Gerelateerde blogpost My First Buddha: hier.

Informatie expositie: hier.

Deze Boeddha was mijn favoriet. Werd ik echt blij van.

De vijf grote Boeddhabeelden uit de vaste collectie van Volkenkunde. 

My first Buddha

Gezien in de museumshop van Museum Volkenkunde in Leiden: knuffelboeddha's.
Op de doos staat nog vermeld "My First Buddha".

Sorry, noem mij maar een zuurpruim, maar ik vind dit toch niet getuigen van goede smaak.
Na de prachtige expositie van Boeddhabeelden in dit museum (waarover later meer op dit blog) krijg je dus dit soort meuk voorgeschoteld. Bij Blokker, Xenos en tuincentra is er al geen ontkomen aan de meest afzichtelijke flauwekulboeddha's, lampen en kaarsenstandaards. Alles met de afbeelding of naam van Boeddha verkoopt. Ook hier dus. Typisch geval van anticlimax.

The bear; History of a fallen king

De beer is de duivel.

-St. Augustinus

In The bear; History of a fallen king (2007) beschrijft de Franse historicus Michel Pastoureau (1947) de neergang van de beer in Europa, van Germaanse icoon en Koning der dieren tot zielige circusact. Deze degradatie werd veroorzaakt door de (middeleeuwse) Christelijke kerk, die dit dier de oorlog had verklaard en vastbesloten was om het uit te roeien, in ieder geval op Duits grondgebied. Een bijna onmogelijke taak.

Al vanaf de oudheid, ruim voor de Romeinse tijd, werd de beer in Duitsland en Scandinavië vereerd en aanbeden. Hij was sterker dan andere dieren, de koning van het woud en onoverwinnelijk. Een uitzonderlijk wezen en gezien als bemiddelaar tussen de dieren- en mensenwereld, verwant aan de mens. Dit was natuurlijk een doorn in het oog van de Kerk. De heilige bomen, plaatsen en bronnen waren al geleidelijk geannexeerd. Heidense goden en helden omgezet in christelijke heiligen, maar de beer bleef een regelrechte concurrent. En dat niet alleen in de Germaanse wereld, maar ook in de Slavische en in mindere mate de Keltische. In feite werd de beer door alle Europese volkeren vereerd.

Eind achtste eeuw vonden er systematisch massaslachtingen plaats onder de beren, uitgevoerd door Karel de Grote, die zich voor het karretje liet spannen van de clerus en prelaten om hem heen. Toch bleek het ook voor hem niet eenvoudig om een eind te maken aan de "heidense praktijken". Pas rond het jaar 1000 waren de laatste resten van de oude religie verdrongen en vond er een verandering plaats in de relatie tussen mens en dier.

Uiteindelijk, in de dertiende eeuw, werd de beer ook als Koning der dieren van zijn troon gestoten door de leeuw. Verworden tot een soort circusdier, vaak vernederd en belachelijk gemaakt, behield de beer toch zijn belangrijke plaats in de menselijke verbeelding. De laatste honderd jaar maakte hij zelfs een comeback als totem, in de vorm van de teddybeer. En zo is de cirkel weer rond.

Ik vond The bear; History of a fallen king een erg interessant en leesbaar boek. Het niet alledaagse onderwerp vormt een mooie invalshoek om inzicht te verkrijgen in zaken uit het (verre) verleden die tot op de dag van vandaag invloed op ons hebben. Als je een liefhebber bent van dit soort cultuurhistorische werken, dan is misschien ook Zout; Een wereldgeschiedenis van Mark Kurlansky iets voor jou.

Het boek van Pastoureau beperkt zich tot Europa en de bruine beer, die helaas niet in de museumcollectie van Naturalis is opgenomen. Er staan wel twee ijsberen en in 2013 was Knut even in Nederland.

Knut

In 2012 waren deze twee vreemde exemplaren te zien in de wisseltentoonstelling Naturalia.

In zaal Oerparade staat een 10-100.000 jaar oud skelet van een grottenbeer opgesteld. Volgens Pastoureau deelden mensen en beren hetzelfde territorium, dezelfde prooi en misschien zelfs de grotten.

Sommige bezoekers zijn gefascineerd door het penisbotje (op deze foto goed te zien) dat bij de mens ontbreekt. In feite is dit bot helemaal niet zo bijzonder, het wordt aangetroffen bij veel zoogdiersoorten.

Bergmis met paardenzegening

Voor militairen in de bergen spelen draagdieren nog altijd een belangrijke rol. Elk jaar vindt er in Sankt Martin bij Lofer in het Salzburger Land een bedevaart met paardenzegening plaats. Deelnemers zijn Oostenrijkse en Beierse (Duitsland) bergsoldaten met hun lastdieren.

Foto: Bundesheer

Na een klein half uurtje vanaf St. Martin bergopwaarts door een bos bereiken we bedevaartsoord Maria Kirchental. Er zijn al flink wat belangstellenden. Om twaalf uur arriveren de soldaten met hun Haflingers en muildieren. Er rijden ook twee dragonders mee. Dit jaar zijn er geen Zwitserse deelnemers. De stoet is al om zeven uur gestart in Hochfilzen (Tirol) voor een mars van vijf uren in de stromende regen over de Römersattel, langs een deels zeer steil pad naar Maria Kirchental.

Aankomst bij Maria Kirchental.

Op de achtergrond de Wallfahrtskirche uit 1701.

Haflingers ogen lief en stoer tegelijk.

Prachtige muildieren uit Beieren.

Kolonel Ertl en zijn Oldenburger hengst Orlando doen elk jaar mee.

Veel belangstelling van oudere locals.

In de open lucht (het regent nog steeds) vindt een RK veldmis plaats, sfeervol begeleid door een militaire blaaskapel. Het thema is "Ein Weg für den Frieden". Er wordt gesproken over vrede, Poetin en de Heilige Leonard (patroon van de paarden) en afgesloten met een paardengebed.

De militaire kapel en een geïmproviseerd altaar.

Foto: Bundesheer

Daarna vindt de paardenzegening plaats. Militärdekan Gopp zegent alle paarden afzonderlijk en ook het publiek krijgt zijn deel. Gopp loopt kriskras tussen de gelovigen en is daarbij niet zuinig met zijn waterkwast.

Gezegend en wel gaan wij huiswaarts, een mooie ervaring rijker.

Sankt Leonard