Palazzo Ca’Dario

Een foto van enkele jaren geleden alweer, Palazzo Ca’Dario in Venetië. 

Het fraaie paleisje aan de Canal Grande staat te koop (€20m), maar volgens een artikel in The Guardian van zaterdag wil het maar niet vlotten met de verkoop. Ondanks alle pracht en praal, fresco’s, negen slaapkamers en acht badkamers, heeft de palazzo uit de 15^e eeuw een slechte reputatie. Het zou vervloekt zijn, met een reeks eigenaren en gasten en huurders die een vroegtijdige, soms gewelddadige dood zijn gestorven. Al deze misère zorgt voor enige terughoudendheid wat betreft kopers. Er hebben edelen gewoond en kooplieden, maar bijvoorbeeld ook mensen uit de rockwereld, zoals de manager van The Who. Naar het schijnt sliep hij wel elders, om de geesten te ontlopen. In 2006 is het pand gekocht door de huidige eigenaar (identiteit onbekend), maar staat sindsdien leeg.

San Pietro di Castello

Het ziet er naar uit dat dagjesmensen in Venetië vanaf volgend jaar een toegangskaartje moeten kopen (€10). Met deze maatregel probeert het stadsbestuur het massatoerisme te reguleren. Of het zal helpen, weet ik niet. Natuurlijk gaan deze toeristen gewoon weer met z’n allen naar precies dezelfde plaatsen als altijd (San Marco Plein, Rialtobrug etc.), maar een district wat ze vrijwel zeker allemaal zullen overslaan is Castello. Dat is ook nu al het geval. 

De lat ligt hoog in deze stad, en vergeleken met de rest van Venetië is Castello toch minder fraai. Een volkswijk zonder paleizen en dergelijke, en met een niet bepaald uitbundige kerk: San Pietro di Castello. Het is bijna niet te geloven dat dit een van de belangrijkste kerken van Venetië was, de ‘kathedraal’, met de zetel van de bisschop en later zelfs de patriarch van Venetië. Hier in een uithoek van de stad, ver weg van het feitelijke machtscentrum, maar op een steenworp afstand van het Arsenaal, de enorme scheepswerf met zijn massaproductie, waarvan het lawaai, vuil en de hitte door Dante werd vergeleken met de hel. Geen toplocatie dus. 

In het eigenwijze Venetië had de patriarch eigenlijk geen macht meer, die lag bij de Doge en de ‘staatskerk’ San Marco. Waarschijnlijk wilde het bestuur dat met deze ongunstige plek nog eens extra inpeperen bij de Katholieke Kerk.

San Pietro di Castello

de klokkentoren (campanile)

op de achtergrond de muur van het Arsenaal

Mooi oud worden

Het heeft gedooid, de sneeuw is weg en ook de Wachter is verdwenen. In onze voortuin staat nu alleen nog een platte klont sneeuw recht overeind. Het lijkt op een zerk.

De Wachter gisteren, net voor zijn hoofd eraf rolde. Sneeuwkunst is vluchtig. Schoonheid en verval, ineens moest ik weer denken aan deze beelden in Venetië, jaren geleden. 

Brandweerman in Venetië

Brandweerlieden in Venetië, die hebben letterlijk een bruin leven. Wij kwamen ze elke dag en overal tegen. Bruin, breed en bezonnebrild. Altijd met z’n zessen in een kleine boot en altijd allemaal voorin. Varen, kletsen, kijken. Natuurlijk onderschat ik hun werkzaamheden niet, in een enorm drukke stad met heel veel oude gebouwen, maar er zijn slechtere locaties te bedenken als werkplek. Of er ook dames werken bij de Venetiaanse brandweer weet ik niet, die heb ik nooit gezien in ieder geval.

Hier bij de regata storica.

Visjes in Venetië

Sinds de lockdown schijnt het water in Venetië mooi helder te zijn. Het vaarverkeer is sterk verminderd en er is geen vervuilend toerisme. Je kunt nu bijvoorbeeld vissen zien zwemmen in de kanalen en dat zou normaal niet mogelijk zijn, volgens de kranten.

In mijn herinnering wel. Ik heb de vakantiefoto’s van een paar jaar geleden er eens bijgezocht, en inderdaad…

Lascivious Moor

(Nu het nog kan.)

With the Moor, say'st thou? Who would be a father!

How didst thou know 'twas she? O she deceives me

Past thought! What said she to you? Get more tapers:

Raise all my kindred. Are they married, think you?

                                                (Brabantio tot Roderigo)

Othello, the Moor of Venice

William Shakespeare, 1603

Melkkoe Venetië

Op Tzum las ik een recensie van het boek Venetianen kunnen niet fietsen van Frans Westra. Een reisgids met een nogal origineel uitgangspunt: de meer dan honderd bioscopen in de stad en omgeving. Zelf heb ik in Venetië nooit één bioscoop gesignaleerd (ook nooit naar gezocht trouwens), maar filmfanaat Westra ontwikkelde in de loop der tijd een zintuig voor de overblijfselen van voormalige bioscopen. Denk hierbij aan oude gevels met nieuwe bestemmingen zoals hotel of supermarkt. Venetië bezoekt hij meestal in verband met het internationaal filmfestival.

Een groot deel van de recensie (en het boek?) bestaat uit een lange klaagzang over hoe Venetië verpest wordt door de miljoenen toeristen met hun stomme selfiesticks, “vooral veel uit Azië”, die vaak maar één dag blijven. Je kunt alleen nog maar stapvoets vooruit komen en moet lang wachten op een boot of bij een beroemde kerk. En de lijst verboden voor de stad lijkt inmiddels eindeloos: geen rugzakken op de vaporetto’s, de nog resterende duiven niet voeren, niet zwemmen in de canali (wie zou dát nou willen?) en geen etenswaren consumeren. Je riskeert dan een forse boete en de bankjes zijn ook al weggehaald. Ondanks alles heeft Westra zijn liefde voor de stad behouden. Hij kent de rustige plekken en tijden.

De klachten van de bewoners van Venetië over het massatoerisme in hun stad zijn al langer bekend. Het gaat er steeds meer op een themapark lijken. Meestal wordt dit in verband gebracht met de gigantische cruiseschepen, maar die schijnen hier toch maar 5 procent van de toeristen af te zetten. Ze vallen nu eenmaal enorm op en meren als het ware midden in de stad af. Geen gezicht in Venetië! Daarbij zijn cruiseschepen enorm slecht voor het milieu in het algemeen en de lagune (en fundering) van Venetië in het bijzonder. Dat ze nog steeds niet geweerd worden geeft toch te denken. Misschien spelen financiële motieven hier alsnog een rol. De grote cruiseschepen betalen grote bedragen aan de havenautoriteiten, naar schatting tussen de 100 en 200 miljoen euro per jaar, waarvan de stad Venetië niets ziet.

Raphaella Spence: Canal Grande

Op de tentoonstelling met hyperrealistische schilderijen in de Kunsthal Rotterdam kun je ook Canal Grande van de Engelse kunstenaar Raphaella Spence (1978) bekijken. Spence fotografeert steden over de hele wereld met een 66-megapixel camera en zet de beelden dan pixel voor pixel over op doek. Meestal vliegt ze per helikopter over een stad, maar hier in Venetië was de Rialtobrug ook prima. Iedere toerist die Venetië bezocht heeft kent deze brug en het uitzicht dat hier door Raphaella Spence geschilderd is. En vrijwel iedereen zal daar een foto van gemaakt hebben, die lijkt op dit schilderij. Waarschijnlijk zelfs vanaf precies dezelfde plek, dat is halverwege de opgang links op de foto hieronder. En grote kans dat er dan inderdaad zo'n afgeladen gondel op staat zoals helemaal links op het schilderij, of die heerlijke terrasjes op de kade (rechts).

Canal Grande, Raphaella Spence 2007 (detail)

Mijn foto, zelfde plek.

Canal Grande, Raphaella Spence 2007 (detail)

Mijn foto, zelfde plek.

Street View Venetië

Bron: Google Street View

Virtueel ronddwalen in Google Street View is leuk! Talloze plaatsen en adressen overal ter wereld heb ik er al bezocht. Min of meer teruggeworpen in de tijd, want de foto's zijn soms alweer een paar jaar oud. Het dagelijkse, doodnormale leven van net dat ene moment, gevangen in een opeenvolgende reeks foto's van de plek die jij bekijkt. Het kan fascinerend zijn.

Laatst nog is Venetië toegevoegd aan deze service. In plaats van de bekende auto-met-camera zijn er medewerkers met een grote rugzak de stad in gestuurd. Het resultaat is fantastisch. Achter je schermpje thuis kun je de hele stad verkennen. Ook leuk als je de stad al 'kent'. Net als in het echte Venetië ben je binnen vijf minuten verdwaald. Ik bezocht nog eens mijn favoriete locaties, waaronder de gondelwerf Squero di San Trovaso. Hier te vinden op dit blog, en hier op Google Street View.

Het graf van Stravinsky

Isola di San Michele

Als je in Venetië de enorme drukte van de stad even wilt ontvluchten is een bezoekje aan het begrafeniseiland San Michele een goed idee. Op slechts een paar minuten varen van de noordelijke wijk Cannaregio vind je deze bijzondere plek van serene rust. Je kunt hier prettig wandelen langs de tuinen en de graven, zonder veel mensen tegen te komen. Ook tijdens ons bezoek troffen wij hier slechts een handjevol bezoekers. Laat je niet misleiden door de afgeladen vaporetto met toeristen. Die zijn namelijk allemaal op weg naar het eilandje Murano, iets verderop, dat beroemd is om haar glassouvenirs.

Het Isola di San Michele is niet zo groot, minder dan 500 meter lang zelfs, maar dat merk je eigenlijk niet als je er bent. Er zijn hier verschillende soorten begraafplaatsen. Allereerst de hoge, witmarmeren muren waarin de overledenen  in rijen boven en naast elkaar worden bijgezet. Alles netjes gedecoreerd met boeketten nepbloemen en kleine foto's.

Deze oude mevrouw versiert een graf met stukjes glas. Met haar boodschappentas stapte ze van dezelfde vaporetto als wij. Kennelijk komt ze hier vaak en doet ze telkens een stukje.

Vanwege het ruimtegebrek is er alleen nog een plekje in de grond te verwerven als je rijk en/of belangrijk bent geweest. En bovenal Venetiaan natuurlijk. Alleen bij zeer hoge uitzondering wordt er een niet-Venetiaan begraven. Deze eer viel onder anderen ten deel aan de Amerikaanse dichter Ezra Pound en de Russische schrijver Joseph Brodsky.

Er zijn grasvelden, omringd door hoge cypressen, met keurig bijgehouden graven, veelal opgefleurd met (kunst)bloemen. Andere delen van het eilandje bieden ruimte aan de graven, monumenten eigenlijk, van de allerrijkste families. Deze kunnen erg pompeus zijn, met forse beeldengroepen, zuilen en allerlei symboliek.

Een rijke familie die zich als beeldengroep liet vereeuwigen.

Het graf van Igor Stravinsky en zijn tweede vrouw Vera de Bosset ontdekten wij per toeval tijdens onze wandeling, en ik vroeg mij af hoe deze belangrijke componist (1882-1971) hier zo terecht gekomen is. Geboren in Rusland, genationaliseerd tot Fransman, overleden als Amerikaan en nu dus begraven in Italië.

Steentjes, bloemen en briefjes op de graven van Igor en Vera Stravinsky.

Dat zat zo. Stravinsky is overleden in New York, maar het was zijn wens om in Venetië begraven te worden naast zijn oude vriend Diaghilev. Dat is (bijna) gelukt, hij ligt nu 11 graven links van Diaghilevs graf.

Het graf van Diaghilev.

De Russische impresario en artistiek leider van een ballet, Sergej Diaghilev (1872-1929) was in feite de ontdekker van Stravinsky. Hij was betrokken bij een hele reeks grote werken en Diaghilevs opdrachten betekenden voor Stravinsky de definitieve doorbraak. Stravinsky was dan ook diep geraakt door zijn overlijden.

Daarnaast had Stravinsky nog een speciale band met Venetië, dat hij tijdens zijn leven vaak bezocht. Veel van zijn werken beleefden hier hun première en in 1954 componeerde hij zelfs speciaal een cantate die werd opgedragen aan de stad en zijn beschermheilige Marcus.

Stravinsky's uitvaartdienst werd gehouden in de 14e eeuwse Santi Giovanni e Paolo kerk (San Zanipolo). Er werd muziek ten gehore gebracht van Scarlatti, Gabrieli en natuurlijk van Stravinsky zelf.

Op de achtergrond de San Zanipolokerk.

Ondanks het ruimtegebrek mogen de overblijfselen van Stravinsky en Diaghilev hier blijven liggen. Zij hebben speciale dispensatie. Vele anderen worden na een aantal jaren geruimd, hun skeletten gaan dan naar Sant' Ariano, een speciaal beendereiland elders in de lagune.