George Eliot: Middlemarch

Ik wil hier wat reclame maken voor het prachtboek Middlemarch van George Eliot, geschreven in 1871. Niet omdat dit werk het echt nodig heeft (het is een Klassieker met een hoofdletter K), maar ikzelf bijvoorbeeld had er nog nooit van gehoord! Dat is natuurlijk een schande die geheel voor mijn eigen rekening komt, maar hoe heeft dat kunnen gebeuren? Ik heb kennelijk al die jaren, decennia, een blinde vlek gehad voor deze roman. Terwijl ik toch een liefhebber ben van het genre. Maar het zijn altijd de Austens en de Brontë’s die de aandacht krijgen natuurlijk.

Maar nu was het toch zover, en wel in de uitstekende vertaling van Annelies Roeleveld en Margret Stevens. Meer dan 1000 bladzijden, mooi uitgegeven door Athenaeum-Polak & Van Gennep, in een superdikke paperback die niet uit elkaar valt na intensief lezen. Dat maak je wel eens anders mee. Vanwege het gewichtige taalgebruik en de vele bespiegelingen wilde ik er een maand over doen, dat werd iets korter. Het is al weer een tijd geleden dat ik zo van een boek genoten heb. En voor mij dus helemaal nieuw en onbekend, wat een geluk eigenlijk.

We maken kennis met de welgestelde bewoners van een bekrompen Engels provinciestadje rond 1830, en volgen hun wel en wee. Het is vaak treurigheid, maar er is ook genoeg te lachen. Net als in het ‘echte leven’ komen de hoofdpersonen soms een heel eind in hun ambities, maar is het altijd net niet. George Eliot is een pseudoniem voor Mary Ann Evans. Deze eigenzinnige, waarschijnlijk hoogbegaafde vrouw leefde in een tijdvak waarin vrouwen voornamelijk geacht werden flink te dimmen met hun praatjes en intelligentie. En zeker geen boeken te schrijven.

Zoals gezegd, deze turf is dik en dus ook zwaar: 1,2 kg. Maar toch veel leuker op schoot dan een ebook. Halverwege lijkt het verhaal iets in te zakken, veel politiek uit 1830, maar dat duurt maar een paar bladzijden. Het slot vind ik te abrupt en onbevredigend. Deze roman komt in mijn lijst beste boeken aller tijden, maar (nog) niet bij de absolute lievelingen.

Ba Rockstar

In de boekwinkel hing een affiche met reclame voor Lazar, een boek van de jonge auteur Nelio Biedermann over een adellijke Hongaarse familie in de twintigste eeuw. Klinkt goed, maar mijn aandacht ging vooral uit naar de afbeelding, of beter gezegd het paard op de afbeelding: een prachtige Lipizzaner. 

Luca heeft ook één Hongaarse opa. Hij (Luca dus) groeit nog steeds, zijn box wordt eigenlijk te krap voor de weelderige barokvormen. Kijk eens naar de enorme gespierde hals.

Luca is een levensgenieter en ligt graag in de zon. Hopelijk kunnen we binnenkort weer wat meer genieten van het voorjaar.

Met welnemen

Hier ben ik héél blij mee. De groot formaat Bommel, een boek dat ik sinds 1973 begeer. Als kind ging het aan mijn neus voorbij, en in mijn herinnering en verbeelding werd het groter en groter tot onmogelijke afmetingen. Maar 36 x 30 is de realiteit, precies goed. En wat een mooi exemplaar is dit, als nieuw, en zomaar in mijn schoot geworpen. Geweldig!

Willy haalt alles uit de kast

Gisteren werd Koningsdag gevierd, maar vandaag is Hij echt jarig.

Deze miniposter is een bijlage van Willy haalt alles uit de kast, het CPNB Luisterboekgeschenk van de Week van het Luisterboek 2016. De tekenaar wordt nergens vermeld, maar volgens Duck.ai zou dat Jeroen de Leijer zijn.

De afbeelding heeft nu misschien wat meer ‘lading’ dan in 2016.

Trend

Op de bekende websites met tweedehands boeken kom je de laatste tijd steeds vaker van dit soort stapels tegen. Vele deeltjes Privé-domein en Van Oorschots Russische bibliotheek. Verbeelding of toeval, of wordt Russische literatuur inderdaad massaal gedumpt?

Lipizzaners

Lipizzaners zijn tegenwoordig wat minder bekend in Nederland. Dat is jammer, want het is een heel bijzonder paardenras.

Maar misschien ken je ze toch door de Spaanse Rijschool in Wenen.

Of heb je deze film uit 1963 ooit gezien.

Of dat prima boek uit 2010 van Frank Westerman gelezen.

En dit is Luca, onze ba-rockstar!

Mijn oma was geen ijskonijn

Met oma, lang geleden, de Oude Kerk is nog wit. Het jongetje in de wagen ben ik.

Dit is mijn oma. Ze is in ’94 overleden. Het is iemand die ik écht mis en waar ik graag kwam. In mijn (vroege) jeugd logeerde ik er wel eens, dat was altijd top. 

Zij was een schat van een mens!

Waarom benadruk ik dat zo?

Laatst verscheen er een boekje van haar dochter (een tante van mij, ook al weer 92) waarin niet zo lovend over haar gesproken wordt. Naar mijn mening wordt mijn oma daarmee ernstig tekort gedaan. 

In dat boekje, Een omgekeerde borstrok; Herinneringen van een Katwijkse door Nel van Duijn, lees ik: “Mijn moeder was een nuchtere, koele vrouw, nooit aanhalen, nooit een zoen of wat dan ook. Ze was al blij als we er netjes bij liepen. Dat was belangrijker.” En ook: Mijn broer mocht alles, “hij had een plaatsje gekregen in mijn moeders hart. Wij niet hoor. Ze was niet zo gul.” 

Natuurlijk zijn (groot)ouders vaak veel leuker met hun kleinkinderen dan met hun eigen kinderen, en natuurlijk is het de persoonlijke beleving van mijn tante, maar die staat nu wel in een boekje dat waarschijnlijk nog decennia lang door Katwijk zal rondzwerven. En zo gaat mijn lieve oma uiteindelijk de collectieve herinnering in als een soort ijskonijn. 

Het boekje bestaat voor een groot deel uit anekdotes, meestal ten koste van anderen. Man & paard worden daarbij genoemd. Het zijn vaak ‘Katwijkse’ herinneringen van lang geleden, maar die mensen hebben óók nabestaanden en familie denk ik dan. 

Mijn oma zou dit boekje vréselijk gevonden hebben. Zij probeerde altijd netjes te zijn en juist niet op te vallen, altijd benauwd wat ‘de mensen’ wel niet zouden denken. Nu gaat ze ‘over Katwijk’, zoals dat hier zo mooi heet. 

Dat stemt mij droevig.

Boys will be boys

Als kind heb ik graag en veel met mijn soldaatjes gespeeld. Meestal alleen.

Abel Tiffauges heeft daar een mening over. Hij is de hoofdpersoon in De elzenkoning, een roman van Michel Tournier uit 1970. Ik las hem deze week uit.

In zijn ‘sinister dagboek’ schrijft Tiffauges: “Hoe schokkend het op het eerste gehoor ook mag klinken, de diepe affiniteit tussen de oorlog en het kind kan niet worden ontkend.” Hij constateert dat kinderen een dwingende behoefte hebben aan speelgoed in de vorm van geweren, zwaarden, kanonnen en pantserwagens, of loden soldaatjes. Maar niet om de grote mensen na te doen, zoals zo vaak beweerd wordt. Het is eerder andersom.  “Ik vraag me af of de oorlog niet uitbreekt met het enige doel om de volwassene in de gelegenheid te stellen zich opnieuw kind te voelen, met opluchting terug te vallen tot aan de leeftijd van de speelgoedgeweren en de loden soldaatjes. Moe van zijn beslommeringen als bureauchef, als echtgenoot en als vader, legt de gemobiliseerde al zijn functies en hoedanigheden af en amuseert zich, vrij en onbezorgd nu, tussen kameraden van zijn leeftijd met het manoeuvreren van kanonnen, pantserwagens en vliegtuigen, die niets anders zijn dan de vergrote kopie van het speelgoed uit zijn kinderjaren.”

Gebruikssporen

Op een rommelmarkt voor een goed doel kocht ik voor een luttel bedragje drie oude boekjes van Frederik van Eeden. Geen fraaie exemplaren (rug beschadigd), maar ik vond ze toch leuk genoeg om mee te nemen. Mooi klein en compact en een fleurig kaftje. 

Ik houd erg van dit soort omslagen.

Twee exemplaren van Lioba (1916 en 1922), een drama van Frederik van Eeden. Voor de 'heb', want ik lees nauwelijks toneelstukken.

In een van de boekjes vind ik een oude foto van een mevrouw met een klein kind. Achterop een datering, 1 januari 1926, en een toelichting: "In het veld over ons huis, op den achtergrond bergen die echter niet zichtbaar zijn, helaas." Het plaatje is beduimeld, gevouwen en er zitten prikgaatjes in. Hoe is deze foto, bedoeld voor "Jopie en Piet", in dit boekje terechtgekomen? Als bladwijzer? Of was er een andere link? Zijn Jopie en Piet de/een vorige eigenaar? 

Van Eeden was zeer geïnteresseerd in de Indiase filosofie. Hij vertaalde onder andere De wassende maan van Rabindranath Tagore. Dit exemplaar is van 1921.

Iemand heeft er een (waarschijnlijk geliefd) citaat in geschreven.

En op het schutblad een "ter herinnering aan de tijd tussen 1 september '44 en de bevrijding van het Noorden", ondertekend door "Jan" op 1 juni 1945 in Breda.

En ook dat roept bij mij vragen op. Wie is Jan en wat heeft hij (en/of de nieuwe eigenaar van het boekje) in de genoemde periode meegemaakt? Het noordelijke deel van Nederland werd eind april 1945 bevrijd.

Paustovski en Kiev

Paustovski (links) als gymnasiast in Kiev

Bij Kiev denk ik tegenwoordig onmiddellijk aan belegering, verzet en Russische terreur. Maar ‘vroeger’ (tot zo’n week of twee geleden) ging mijn eerste gedachte uit naar Konstantin Paustovski, een van mijn meest favoriete schrijvers. Wat zou hij van de huidige situatie gevonden hebben? Paustovski (1892-1968) is dan wel in Rusland geboren, maar hij heeft vele jaren (vooral die van zijn jeugd) in Kiev gewoond. Daar heeft hij mooi en met liefde over geschreven, bijvoorbeeld in De romantici en zijn autobiografie Verre jaren. Het is weer bijna lente. Paustovski beschrijft er een in Kiev: 

"De lente in Kiev begon met het buiten de oevers treden van de Dnjepr. Zodra je even buiten de stad de Vladimirberg op ging, strekte zich een blauwige waterzee voor je ogen uit. Maar behalve door de Dnjepr werd de stad ook overstroomd met stralend zonnelicht, frisheid en een warme, geurige wind. Op de Bibikovskiboulevard kregen de piramidepeppels kleverige blaadjes. In de straten eromheen hing een geur van wierook. Uit de takken van de kastanjes piepten de eerste doorzichtige, verfrommelde blaadjes, bedekt met rossig dons. Pas als in de kastanjebomen gele en roze kaarsen begonnen te bloeien, was het volop lente. Uit de eeuwenoude tuinen drongen frisse koelte, de vochtige adem van jong gras en de ritseling van pas ontvouwen blaadjes in vlagen de straten binnen. Het was in de lente zo heerlijk in de stad dat ik niet begreep waarom mamma op zondag nou absoluut met ons naar het platteland moest." * 

Prachtig! Of mogen we dit nu ineens ook niet meer lezen? Is Russische literatuur ‘fout’? Museum Hermitage Amsterdam werd ineens gesloten, en wat dacht je hiervan: 

Men heeft hier duidelijk de neiging om te ver door te schieten. Persoonlijk denk ik dat je kunst en cultuur, waarvandaan ook, juist moet koesteren als je nog enig vertrouwen in beschaving en mensheid wilt behouden. Dat is de schoonheid en de troost. 

Woorden van dergelijke strekking vind je ook in de ‘open brief’ van de Russische schrijver Michail Sjisjkin, onder andere gepubliceerd in NRC. Sjisjkin woont al jaren in ballingschap in Zwitserland. Hij benadrukt: Poetin is Rusland niet. Dictators verdwijnen, terwijl de cultuur verder leeft. Toch ziet ook hij de toekomst van Rusland somber in. Lees het HIER. 

*Konstantin Paustovski

  Verhaal van een leven I

  Van Oorschot, 2017

Leesvoer Troostvoer

Als het dagenlang stormt en regent, kan een mooi pakketje boeken heel heilzaam zijn. (Voor mij.)

Zeker als het zo fantastisch is ingepakt als dit. Drie afzonderlijke, strakke pakjes. Bladwijzertjes erbij en een actuele boekenkrant. Perfect!

En dat geldt ook voor de inhoud, want wat heb ik besteld:

1. Aleid Truijens: Leven in verbeelding (biografie Hella S. Haasse)

2. Orlando Figes: Natasja's dans (culturele geschiedenis van Rusland)

3. Ian Kershaw: De afdaling in de hel (geschiedenis Europa 1914-1949)

Drie dikke boeken, waar ik me erg op verheugd heb. Hopelijk gaat het nu lukken na een periode van hinderlijke concentratieproblemen.

Boekjaar 2021

Mijn top tien van boeken, gelezen in 2021:

 

 1.   De spiegel & het licht – Hilary Mantel (2020)

 2.   Fresia’s voor mevrouw Brak – Jannetje Koelewijn (2020)

 3.   Zulajka opent haar ogen – Jachina Guzel (2015)

 4.   Tot de dood ons scheidt – Lionel Shriver (2021)

 5.   De tolk van Srebrenica – Hasan Nuhanovic (2020)

 6.   Revolusi – David van Reybrouck (2020)

 7.   Zwaarden, paarden en ziektekiemen – Jared Diamond (1997)

 8.   Beyond Black – Hilary Mantel (2005)

 9.   De eeuw van mijn vader – Geert Mak (1999)

10. De rat van Amsterdam – Pieter Waterdrinker (2020) 

Boeken die ik voor de tweede keer gelezen heb, tellen hier niet mee. Dit jaar heb ik het lidmaatschap van de bibliotheek opgezegd, en dat had natuurlijk invloed op mijn leesgedrag. Meer boeken uit eigen kast, en eindelijk (een beetje) mijn lijstje afwerken. Daarnaast heb ik, tegen mijn gewoonte in, een aantal boeken herlezen. Soms na twintig of dertig jaar. Dat ga ik zeker vaker doen, zeer de moeite waard!

Lionel Shriver: Tot de dood ons scheidt

Kay en Cyril, een vitaal Engels echtpaar, besluiten op hun vijftigste om er samen een eind aan te maken als ze tachtig jaar zullen zijn. Ze hebben geen zin in een geestelijke en lichamelijke aftakeling, en willen de NHS geld en moeite besparen. De zaakjes zijn goed geregeld en de benodigde pillen (Cyril is arts) staan ruim dertig jaar in hun koelkast gereed. In 2020 is het dan zover, maar de twijfel slaat toe. Wat nu? Lionel Shriver beschrijft verschillende scenario's, soms hilarisch, soms angstwekkend. Het verhaal begint telkens opnieuw, vergelijkbaar met de film Groundhog Day. De meeste varianten zijn helaas maar al te realistisch en denkbaar, maar de schrijver draait ook wel eens door op een manier die me aan de dystopische serie Years and Years doet denken. Het verhaal is erg actueel, de personages hebben te maken met covid en Brexit. En soms lijkt het zelfs of Shriver hiermee een parallel trekt: blijven of gaan? (De oorspronkelijke titel van het boek is Should We Stay or Should We Go.) Ik lees de boeken van Lionel Shriver altijd met veel plezier. Zij trapt graag op de lange tenen van deze tijd, voor mij een extra reden. ★★★★☆

Lionel Shriver

Tot de dood ons scheidt

Atlas Contact, 2021

335 blz

Sint en Maarten

Maarten ’t Hart heeft aan veel dingen een hekel. Als je z’n boeken kent, kun je er zo een lijstje van maken. Altijd hetzelfde, en meestal gaat hij er flink over tekeer. Popmuziek bijvoorbeeld, of beter gezegd alle niet-klassieke muziek, is “gedegenereerde rommel” en “doodzonde van de tijd”. Het drie oktoberfeest in Leiden (ooit de woonplaats van ’t Hart) vindt hij ook niets: “De hele dag hoempamuziek en lawaaierige mensen voor je huis”.

In Een deerne in lokkend postuur, zijn persoonlijke kroniek van 1999, lees ik onder 17 november een tirade over sinterklaas: “…reed ik langs een groezelig pakhuisje waarin twee draaiorgels, dwars tegen elkaar in, sinterklaasliedjes oefenden. De goedheilig man komt er weer aan! Alleen ziekte en oorlog zijn erger. Dood niet want dan hoef je die afschuwelijke liedjes nooit meer te horen. Vanaf half november tot 6 december het land uit naar een oord waar ze nog nooit van die gemijterde ellendeling hebben gehoord – dat zou misschien een oplossing zijn.” Dat is duidelijk. Maar een dag later, op 18 november, komt hij toch nog met een milde anekdote: “Op het lab werkte een secretaresse, Pauline, die mij vertelde dat ze een keer Zwarte Piet was geweest. Direct na haar optreden was ze zonder af te schminken met Sinterklaas naar bed gegaan. Misschien dat het op die manier nog net dragelijk is.” 

Maarten ‘t Hart

Een deerne in lokkend postuur

Arbeiderspers, 2000

L.H. Wiener: Shanghai Massage

Een gepensioneerde leraar Engels blikt terug op zijn relatie met een voormalig leerlinge van hem. Een merkwaardig stel met een leeftijdsverschil van tweeënveertig jaren. De schrijver heeft nog steeds een flinke eigendunk, maar moet toch erkennen dat hij zijn beste tijd nu wel gehad heeft. Schouderophalend, maar toch ook ontevreden gaat hij zijn eigen eenzame weg. Er wordt veel gemopperd. Het boek, met waarschijnlijk een hoog autobiografisch gehalte, zwalkt alle kanten op. Nu eens over de geneugten van sterke drank, of perfect uitgevoerde oosterse massages ("no sex"), dan weer over 's schrijvers konijn, zijn boot, Engelse literatuur of proletarisch winkelen bij de Albert Heijn. En natuurlijk zijn er de onvermijdelijke overpeinzingen over zijn vriendinnen en echtgenoten door de jaren heen, inmiddels allemaal ex. Uiteindelijk houdt niemand het bij hem uit, en ook ik als lezer, haal slechts met moeite de eindstreep.  ★★☆☆☆

L.H. Wiener

Shanghai Massage

Contact, 2011

368 blz

Bijbelkennis

Ergernis en verbazing strijden om voorrang als ik weer eens moet constateren hoeveel naslagwerken tegenwoordig het woord bijbel in de titel voeren. Wie verzint zoiets? Waarschijnlijk mensen die het origineel alleen van de flaptekst kennen, en bij bijbel denken aan 'een dik boek waar alles in staat'. Of zoiets. Met geschriften van andere religies zou men zoiets waarschijnlijk niet in zijn hoofd halen (want die gaat er dan af), maar met bijbel kom je de vreemdste varianten tegen. Een willekeurige kleine greep:

Naast de (gewone) kookbijbel en de creatieve kookbijbel

is er de kookbijbel na je maagverkleining,

de bijbel van de Indonesische keuken (met veel andere varianten, zoals Thais, Japans, enzovoort),

de barbecuebijbel, de wokbijbel, de aromabijbel, 

en de bakbijbel. Ook hiervan zijn er vele varianten: broodbijbel, pastabijbel, groentebijbel, pizzabijbel, worstbijbel, saladebijbel, vleesbijbel, visbijbel, stamppotbijbel, chocoladebijbel, wildbijbel, taartbijbel, de stoofbijbel, ovenbijbel en soepbijbel.

Er is een huishoudbijbel,

tuinbijbels,

breibijbels,

en een haaktechniekenbijbel. Maar de alleropvallendste kwam ik toch tegen bij de onlinebibliotheek:

bij de afdeling Wijsbegeerte.

Boekjaar 2020

Mijn top tien van boeken, gelezen in 2020. 

 1.  Utopia Avenue - David Mitchell (2020)

 2.  Oorlogsparadijs - Nico Dros (2012)

 3.  De meester en Margarita - Michail Boelgakov (1966)

 4.  De weg van de meeste weerstand - Lionel Shriver (2020)

 5.  Verhaal van een leven II - Konstantin Paustovski (1956)

 6.  Puur - Andrew Miller (2011)

 7.  Otmars zonen - Peter Buwalda (2019)

 8.  De Bourgondiërs; Aartsvaders van de Lage Landen - Bart Van Loo (2019)

 9.  Het verbrande huis; Een Surinaamse familiegeschiedenis - Bodil de la Parra (2020)

10. De Warnow; Een man, een schip, een droom - Hans Steketee (2019)

Alle tien zeer de moeite waard! Verder was het helaas een karig leesjaar, ik kon maar net voldoende boeken bij elkaar krijgen voor dit favorietenlijstje. Dat ligt geheel aan mij natuurlijk, er zijn nog mooie boeken genoeg.

Ik ben net begonnen in Radetzkymars (1932) van Joseph Roth, veelbelovend. En eigenlijk verdient De Judas van Leonardo (1959) van Leo Perutz ook een plaatsje op de erelijst, maar boeken die ik voor de tweede keer lees tellen niet mee.

In 2020 heb ik minder boeken gelezen dan gebruikelijk, maar wel meer “dikke”. Het totaal aantal bladzijden bleef ongeveer hetzelfde.