Me Too 1929

bron afb: vitrine in DAF museum

In januari 1929 lag er ook sneeuw, in ieder geval in Eindhoven. De NV Houtindustrie Picus stuurt op de 16e een boze brief aan hun buren van "Smederij Van Dooren" (later DAF).

Hun personeel namelijk gooit met sneeuwballen en wrijft op "zeer ruwe en hardhandige wijze" de vrouwelijke werknemers van Picus in. Extra hinderlijk daarbij zijn hun "bepaald niet brandschone handen". En dat niet alleen bij de "meisjes" uit de fabriek, maar zelfs de "dames" van kantoor worden niet ontzien. Er wordt met politie gedreigd.

Klik op de foto voor betere weergave.

Depotkunst

Depot Boijmans Van Beuningen

Rotterdam

Wilhelm II

Onlangs verscheen er een nieuw boek geschreven door Christopher Clark over Wilhelm II, de (tot nu toe) laatste Duitse keizer, Dat wil ik graag lezen, want ik vind hem (met al zijn onaangenaamheden) een interessante figuur, waarin ik extra geïnteresseerd ben geraakt door mijn bezoekjes aan Museum Huis Doorn.

Wilhelm II (1859-1941) is aan het eind van de Eerste Wereldoorlog naar Nederland gevlucht en heeft hier asiel gekregen. Na een "kort" verblijf op kasteel Amerongen is hij uiteindelijk naar Huis Doorn verkast, waar hij zijn laatste levensjaren in ballingschap doorbracht. Naar verluidt vond de keizer, die tientallen grote paleizen in Duitsland bezat, Huis Doorn maar "een kippenhok".

Dat hij het (naar zijn maatstaven) beknopte huis vervolgens volplempte met allerhande curiosa en soms regelrechte meuk heeft natuurlijk ook niet echt geholpen. Er werd hem toegestaan een selectie te maken van voorwerpen uit zijn paleizen, uiteindelijk 59 treinwagons vol voorwerpen die allemaal een plekje kregen op huis Doorn. We zijn inmiddels 100 jaar verder en veel meubelstukken, tapijten en dergelijke zijn nu behoorlijk over hun houdbaarheidsdatum heen. Dat kun je ook ruiken hier en daar. Het leukst vind ik de echt persoonlijke attributen uit de collectie, Wilhelm komt op die manier wel heel dichtbij. Een po, een weegschaal, een waskom en badkuip, of die rare kast van de keizerin.

Wilhelms zadelstoel. ("Te paard neem je de beste beslissingen")

In 2013 nog ging het niet zo goed met dit museum, de subsidie werd gehalveerd en sluiting dreigde. Maar zo te zien draait de zaak hier nu als nooit tevoren, er zijn maar liefst 180 vrijwilligers. Wij zijn hier voor de tijdelijke expositie van Ernest Howard Sheperd, tekenaar van Winnie-the-Pooh, maar laten ons ook nog eens rondleiden door de vaste collectie. Een enthousiaste, op W.F. Hermans (maar dan vrolijk) gelijkende vrijwilliger loodst ons door de kamers. Nu en dan verslikt hij zich haast in zijn woorden, zóveel informatie wil hij aan ons doorgeven. Aan het eind van ons bezoek wandelen we nog wat over het landgoed. Het park zal er nu in de herfst ook wel fantastisch uitzien. Aanrader!

Mausoleum van Wilhelm II.

De kast van de Keizerin

Huis Doorn, boudoir van de keizerin. Wat is de inhoud van deze kast?

Eerlijk gezegd was ik zelf (ook) nogal verrast. De Duitse Kaiser Wilhelm II had in zijn glorietijd de beschikking over tientallen enorme paleizen, dus zijn laatste stulpje in Doorn zal naar zijn maatstaven wat krap zijn geweest. Gelukkig is er overal een oplossing voor.

Binnenkort meer over Huis Doorn.

Spinozahuisje

Bron foto: Google Streetview

In Rijnsburg staat een klein huisje waar de beroemde filosoof Baruch Spinoza (1632-1677) een paar jaar gewoond heeft. Hoewel het voor mij maar een kwartiertje fietsen is, had ik het nog nooit bezocht. Dat kon ik gisteren (Open Monumentendag) even goedmaken. Waarschijnlijk was ik extra gemotiveerd geraakt door ons bezoekje aan Hofwijck laatst, want Christiaan Huygens (1629-1695) en Spinoza waren tijdgenoten en hebben zelfs met elkaar gecorrespondeerd.

In het huisje voel je je onmiddellijk ondergedompeld in de 17e eeuw door alle details, de plavuizen en het glas in lood. De kamers zijn sober ingericht met antieke meubels en er staat een kast met oude boeken. Spinoza had er als kostganger een kleine kamer, waar hij schreef en lenzen voor optische instrumenten sleep. Er is een prachtige tuin met mooie fruitbomen en een borstbeeld van de filosoof.

Helaas was het gastenboek niet in te zien. Dat schijnt vol te staan met opmerkingen en handtekeningen van de vele bekende bezoekers en bewonderaars van Spinoza, zoals bijvoorbeeld Albert Einstein.

Helemaal mee eens. De tekst is overigens niet van Spinoza, maar van D.R. Camphuysen.

Dit was de eerste keer dat ik actief iets aan de jaarlijkse Monumentendag 'gedaan' heb. Op mijn programma stond ook nog Villa Allegonda in Katwijk, ontworpen door architect J.J.P. Oud (De Stijl), maar daar bleef het hek helaas gesloten. Plan B, een oude korenmolen uit 1740, bleek avontuurlijker dan ik dacht. Zo'n molen is net het binnenste van een oud schip. Klimmen, wind, krakend hout, touw, geheimzinnige luiken en doorgangetjes en vooral: muizen.

Informatie over het Spinozahuis vind je hier.

Hofwijck

In een roman van Bert Natter die ik laatst las (Begeerte heeft ons aangeraakt) kwam zijdelings Hofwijck ter sprake, het buitenverblijf van Constantijn Huygens in Voorburg. Dat was leuk, want daar ben ik nog niet zo lang geleden geweest. Ik moest die dag op zo'n bedrijventerrein in Zoetermeer zijn, een van die plaatsen in Nederland waar je niet echt vrolijk van wordt. Om de dag nog enigszins op te leuken werd er dus ook een kort museumbezoek in het naastgelegen Voorburg ingepland, voor mij normaal gesproken ook niet zo'n voor de hand liggende locatie.

In de boomgaard.

Het landgoed Hofwijck zal vroeger een oase van rust en groen zijn geweest, nu ligt het behoorlijk gekortwiekt in een hectische omgeving pal naast het station. Het is een prachtig klein museum, een miniatuurkasteeltje eigenlijk, waar je vrij snel door heen bent. Een keuken, een zolder en twee kleine kamers, dat is het eigenlijk wel. Maar alles heel sfeervol en daarbij een belangrijke plek in de geschiedenis van ons land, als je daar gevoelig voor bent. Erg tot de verbeelding sprekend vond ik de grote ijskelder buiten de keuken. Deze gemetselde ruimte in de slotgracht was destijds via een wankel loopplankje te bereiken. Hier werden levensmiddelen bewaard in grote brokken ijs.

Op zolder.

Het museum wordt kennelijk gerund door een grote ploeg gedreven dames. Een daarvan gaf uitvoerig uitleg over de veelzijdige familie Huygens, die nogal ingewikkeld in elkaar zit met meerdere Constantijns en Christiaans. Op dit moment kun je een interessante expositie bekijken over Christiaan Huygens (1629-1695), misschien wel de belangrijkste Nederlandse wetenschapper ooit. Er zijn originele instrumenten en manuscripten te bewonderen. Erg leuk allemaal.

Meer informatie vind je hier.

Eerste T.rex in Europa staat in Berlijn

Deze beauty kun je nú al in Berlijn bewonderen!

In het prachtige Museum für Naturkunde in Berlijn staat sinds vorig jaar het imposante skelet van Tristan Otto opgesteld, de op twee na meest complete T.rex ter wereld. Je kunt hier nog genieten van de sfeer van een écht natuurhistorisch museum in een mooi 19e eeuws gebouw.

Tristan Otto is door de Deense eigenaar gratis beschikbaar gesteld aan het Museum für Naturkunde omdat dit museum toonaangevend is op het gebied van dinosaurussen (volgens CNN zelfs het beste ter wereld).

Informatie over het Museum für Naturkunde vind je hier.

En een gerelateerde blogpost  hier.

Museum zoeken

Als je (net als ik) graag musea bezoekt en daarbij gebruik maakt van een museumjaarkaart, is Museumzoeken erg handig. Op deze website (opgezet door mijn goede collega D.) kun je gemakkelijk een museum in Nederland opzoeken, op provincie, stad of alfabet. Tegelijk zie je dan in één oogopslag of de museumkaart daar ook geldig is, samen met allerlei andere nuttige informatie.

Op telefoon of tablet kun je ook nog gebruik maken van de geolocatie-functie. Daarmee zie je dan alle musea in jouw (directe) omgeving van dat moment. Ik vind deze website veruit de beste in zijn soort.

Museumzoeken vind je  hier.

Naam T. rex

Naturalis heeft natuurlijk veel meer in de aanbieding dan T. rex en Freek Vonk. Helaas draait alle publiciteit altijd om deze twee vleeseters.

Inmiddels heeft de T. rex een naam gekregen. Zij is vernoemd, maar ik vraag me sterk af of de Persoon in kwestie dit  waardeert.

Comenius in Naarden

De Waalse kerk op het voormalig kazerneterrein.

Laatst schreef ik hier over het Nederlands Vestingmuseum. Dat is leuk om te bezoeken en als je dan toch in Naarden bent kun je net zo goed even langs het Comenius Museum. Rond de kapel waarin deze beroemde Tsjech ligt begraven, is een kleine expositie over zijn leven en werk ingericht. Wij waren er de enige bezoekers en werden vriendelijk ontvangen met een museumbezoek "op maat". Men leek enigszins verbaasd over onze Nederlandse belangstelling, er komen hier voornamelijk buitenlandse gasten. Soms met bussen tegelijk.

Mijn interesse voor Comenius dateert al van vele jaren geleden, toen ik dienstplichtige was in Naarden. De kleine Weeshuiskazerne was een oude, bijzondere plek met een verleden als klooster en later burgerweeshuis. De voormalige Waalse Kerk (een onderdeel van het kazernecomplex) deed dienst als mausoleum. De deur zat altijd op slot, maar het was er wel een komen en gaan van Tsjechen en Slowaken. Ik vond dat toch wel apart toen, zo tijdens de Koude Oorlog, een "stukje Tsjechoslowakije" middenin een Nederlandse kazerne. Het was mij ook niet precies duidelijk wie daar dan begraven lag. Op het prikbord in het wachtlokaal hing een vergeeld krantenknipsel, dat was alles. Het was lang voor het internet.

Links naast de poort het voormalige wachthuis.

De kazerne is al weer jaren geleden opgedoekt en daarna omgetoverd tot een schitterend woongebied, waarin de sfeer van het oude gebouw bewaard bleef. Naast het mausoleum kwam in 1994 een klein museum.

Borstbeeld van Comenius op de binnenplaats van de voormalige kazerne.

Jan Amos Komenský (later Comenius) werd geboren in Moravië in 1592. Hij is een van de grote figuren uit de geschiedenis van de mensheid en heeft een geweldige invloed uitgeoefend op het denken in zijn tijd. Deze invloed is tot op de huidige dag te bespeuren. Als (onderwijs)hervormer, theoloog, pedagoog, filosoof en staatsrechtsgeleerde was hij zijn tijd ver vooruit. Hij schreef meer dan 300 dikke boeken over veel verschillende onderwerpen, dacht na over internationale samenwerking en streefde als theoloog actief naar oecumene. Zijn belangrijke ideeën over onderwijs en opvoeding waren revolutionair voor die tijd, sommige daarvan konden pas in de twintigste eeuw worden toegepast. De indeling basisschool, vervolgonderwijs, hoger onderwijs werd door hem opgesteld. Hij pleitte voor onderwijs voor iedereen, ongeacht de afkomst.

Portret van Comenius, geschilderd door Rembrandt.

Zijn leven wordt gekenmerkt door tegenspoed en tegenslagen. Op jonge leeftijd verloor hij zijn ouders en zusjes aan de pest, hij werd twee keer weduwnaar, zijn zoontje stierf, zijn bibliotheek is twee keer door brand verloren gegaan en als protestant moest hij zijn land een aantal keren ontvluchten. Maar ondanks alle teleurstellingen, narigheid en verdriet ging hij nooit bij de pakken neerzitten. Hij woonde in Engeland, Duitsland, Polen, Zweden en Hongarije. Toen hij in 1670 overleed in Amsterdam, werd zijn lichaam om nog onbekende reden overgebracht naar Naarden en daar begraven in de kapel van de Waalse kerk.

Het graf van Comenius in de kapel.

Tsjechen reizen al jarenlang speciaal naar Naarden om het graf van hun grote landgenoot te zien. Na 1848 paste de herinnering aan Comenius in het streven naar onafhankelijkheid van Bohemen en Moravie. De bedevaart naar Naarden kon echter pas goed tot ontwikkeling komen na de oprichting van de Tsjechoslowaakse republiek in 1918. Er was echter een probleem. Bij de verbouwing van de voormalige Waalse kerk tot kazernegebouw in 1861 waren alle grafstenen verwijderd. En bij een tweede verbouwing in 1896 was deze ruimte onderverdeeld in een wachtlokaal, een arrestantenkamer en een kleermakerij. Daardoor was het onduidelijk geworden in welk graf in de voormalige kapel Comenius was begraven. Er waren discussies en ingewikkelde reconstructies en uiteindelijk in 1929 de opgraving van geraamten, gevolgd door een plechtige herbegrafenis. De toen aangewezen plek is echter nog steeds omstreden. De restauratie van de verwaarloosde kerk werd afgerond in 1937.

In 1991 bracht de Tsjechoslowaakse president (en schrijver) Václav Havel met zijn vrouw Olga een bezoek aan Naarden.

In 1990 bezocht de Tsjechoslowaakse politicus Alexander Dubcek het mausoleum.

De herinnering aan Comenius wordt op veel manieren levend gehouden. Zo wordt er jaarlijks rond 28 maart (zijn geboortedag) de Comeniusdag georganiseerd. Sinds 2012 wordt dan ook de Comeniusprijs uitgereikt, de eerste keer aan Robbert Dijkgraaf. Dit jaar ging de prijs naar Geert Mak.

Tsjechisch bankbiljet met afbeelding van Comenius.

Informatie over het Comenius Museum vind je hier.

Geiten, kanonnen en Knevel

Met het voorjaar in aantocht, is het misschien leuk om eens een openluchtmuseum te bezoeken. In Naarden heb je dan het Nederlands Vestingmuseum, met bezienswaardigheden zowel binnen als buiten. Eigenlijk is het oude vestingstadje Naarden, waar je heerlijk kunt wandelen, al een museum op zich.

In het Vestingmuseum wordt je een blik gegund op de ontwikkeling en geschiedenis van de vesting en kun je een indruk krijgen van de leefomstandigheden van de garnizoenssoldaten. Voor dit doel zijn enkele kazematten ingericht.

Het "binnenmuseum" is een tikkeltje houtje/touwtje, ik bedoel dit beslist niet denigrerend, maar er is enige slijtage te bespeuren. Ik was hier ruim 30 jaar geleden ook al, en ik heb niet de indruk dat iets veranderd is in de tussenliggende tijd. De gangen zijn donker en ontzettend muf, maar laat ik dit de charme van het geheel noemen.

Buiten ziet het er piekfijn uit, hoewel er een nogal specifieke geur hangt. Er lopen hier namelijk flink wat geiten rond, van een speciaal ras, om het gras kort te houden. (hier)

In de piepkleine entree/museumwinkel/cafetaria hadden wij nog een belevenis. Opeengepakt tussen enkele medebezoekers en wat museumvrijwilligers dronken wij onze cappuccino's, toen de deur piepend open ging en daar ineens Andries Knevel resoluut binnenstapte en ons een voor een priemend aankeek. Een surrealistische ervaring.

Informatie over het Nederlands Vestingmuseum vind je hier.

De geiten kom je op de trappen ook tegen.

Keizer Wilhelm in Amerongen

Kasteel Amerongen.

Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog (1918) is de Duitse keizer Wilhelm II naar Nederland gevlucht. Tot aan zijn dood in 1941 heeft hij in Doorn gewoond. Dat hij eerst nog geruime tijd in Kasteel Amerongen heeft gelogeerd, is minder bekend. Zijn gastheer daar, namens de Nederlandse regering, was graaf Van Aldenburgh Bentinck. Die voelde er eigenlijk niet zo veel voor, maar hij werd overgehaald door onder anderen zijn zoon en de Commissaris van de Koningin, die hem er aan herinnerden dat Wilhelm en hij beiden lid waren van dezelfde Johanniter orde. Verder zou het maar voor drie dagen zijn, maar dat werd uiteindelijk anderhalf jaar. Dat zal niet leuk geweest zijn voor graaf Bentinck, maar zéker niet voor de Belgische weeskinderen die hij van plan was geweest op te nemen in het kasteel.

Schilderij van Graaf Bentinck als Johanniter ridder en het borstbeeld van Wilhelm.

Bij het afscheid gaf de ijdele Wilhelm een groot borstbeeld van zichzelf kado. Zijn vertrek zal vooral heilzaam zijn geweest voor de nog resterende bomen in de kasteeltuin. De grote hobby van de keizer was namelijk bomen zagen en hier werd excessief uiting aan gegeven. Ook de familie Bentinck zal een zucht van verlichting hebben geslaakt. Het verblijf van Wilhelm betekende voor hen een financiële aderlating. Verder lijkt het mij geen pretje om maandenlang met deze eigenzinnige, onbescheiden man onder een dak te moeten leven. Zijn urenlange politieke betogen en strikte dagindeling waren berucht.

Het tafelzilver heeft de familie Bentinck zelf gehouden.

Op het kleine balkon in de eetzaal, rechtsboven op de foto, werd meestal gemusiceerd. Dat werd door Wilhelm afgeschaft omdat de muzikanten dan op zijn bord konden kijken. Meer waarschijnlijk is, dat hij er een probleem mee had dat zijn misvormde hand te zien was. Voor het balkon werd nu een groot schilderij opgehangen, maar iemand van het personeel had daar een heel klein kijkgaatje in gemaakt. Dat kwam bij een restauratie aan het licht.

Hier tekende Wilhelm II de abdicatie.

Aan dit kleine bureautje, rechtsachter op de foto, werd op 28 november 1918 door Wilhelm II de abdicatie getekend. Daarmee kwam officieel een einde aan het Duitse keizerrijk.

Vertrekken van de keizer en zijn echtgenote.

Een bezoek aan Kasteel Amerongen kan ik aanbevelen. Het gebouw staat vol met kunst en antiek en heeft een interessante geschiedenis. In de voormalige stallen wordt een prima biertje geserveerd, De Leckere.

De voormalige stallen.

Rondje Leidse musea

Leeuwentemmer, Cabaret Mechanical Theatre

Leuk rondje Leidse musea gemaakt. Gestart in Rijksmuseum Volkenkunde met de expositie Leve de mens! - Inheemse volken gefotografeerd door Jimmy Nelson. Echt heel goed. Liefhebbers kunnen (gratis) een mooi portret van zichzelf laten maken. Nog te zien tot en met 7 september. Aanrader.

Vervolgens in de Lakenhal de tentoonstelling Gerrit Dou. The Leiden Collection from New York, met schilderijen uit de Gouden eeuw. Nog te zien tot en met 31 augustus.

Daarna het Rijksmuseum van Oudheden. De expositie Gouden Middeleeuwen toont prachtige archeologische vondsten uit de vroege middeleeuwen, o.a. fraai glaswerk. 26 oktober is de laatste dag van deze expositie.

The great fishtank in the sky, Cabaret Mechanical Theatre

Big Wave Machine, Cabaret Mechanical Theatre

Tenslotte Museum Boerhaave, een wetenschapsmuseum vol objecten uit de wereld van de natuurkunde en geneeskunde. Maar het leukst vond ik hier toch wel de familietentoonstelling Circus Boerhaave met een groot aantal automaatjes, te bedienen door een druk op de knop. Ontzettend grappig en raar en meestal volstrekt nutteloos. Dit zegt waarschijnlijk meer over mij. Ik was in mijn jeugd ook al niet weg te slaan bij die automaten met musicerende aapjes bij V&D. Daar moest dan wel een dubbeltje, of misschien zelfs een kwartje in. De automaatjes bij Boerhaave zijn van Cabaret Mechanical Theatre, en nog te zien tot de herfstvakantie.